Druki, prasa i literatura fachowa · biblioteki cyfrowe (PBC, KPBC, archive.org), zbiory prywatne · Księgi adresowe i telefoniczne spoza naszego zbioru
Księga adresowa Sopotu 1906 — osoby, branże i reklamy
Najedź kursorem — lupa · kliknij — powiększenie (kółko myszy, dwa palce, strzałki)
Tłumaczenie (PL) — skróty zawodów
- Herrmann, Max, kupiec, Seestraße 5 — mieszka we własnym domu Seestraße 5 (wpis „5. E. Herrmann, Max, Kaufmann” bez nawiasu = właściciel zamieszkały).
- Schmidtke, August, starszy asystent telegraficzny w stanie spoczynku (a. D.), Charlottenstraße 9 — właściciel („E.”) domu Charlottenstr. 9.
- Wolschon, Hermann, mistrz budowlany (Baugewerksmeister), Charlottenstraße 12; dom nr 12 należy do Anny Wolschon z Gdańska — właścicielki mieszkającej poza Sopotem.
- Dunkel, Heinrich, architekt, Charlottenstraße 14 — tylko lokator; dom nr 14 należy do Gellhorna (Rickertstraße). Ogłoszenie: „Biuro sporządzania rysunków budowlanych, kosztorysów, rozliczeń, wycen; podejmowanie kierownictwa budów.”
- Baumann, Eugen (Gdańsk) — właściciel Franziusstraße 10 (mieszka tam Margarete Baumann, „Ehefrau” — mężatka) oraz Parkstraße 85 (dom czynszowy z 9 lokatorami — robotnicy, murarz, palacz, mistrz ślusarski).
- Gehrmann, Eugen, mistrz zduński (Töpfermeister), Danzigerstraße 84 — to jemu, a nie Baumannowi, należy myślnik przy wpisie „— Eug., Töpfermstr.”
- Claaßen — dwie grupy wpisów; Marta i Betty Claaßen, rentierki, Seestraße 5, czyli lokatorki w domu Maxa Herrmanna (w części ulicznej Betty zapisana „Claßen”).
- Schmidtke, Bertha, wdowa, Schlachthofstraße 15 — właścicielka domu robotniczego; rodzina murarzy i robotników, bez związku z Augustem Schmidtke.
A. Część alfabetyczna
s. PDF 31 (druk. 19) — Herrmann
Herrmann, Franz, Schlossergeselle, Mariental 3.
— Hermann, Kaufmann, Seestraße 1.
— Karoline, Witwe, Königstraße 7.
— Margarete, verw. Oberstleutnant, Luisenstraße 8.
— Max, Kaufmann, Seestraße 5.
— Otto, Fabrikmeister, Königstr. 7.
s. PDF 59 (druk. 47) — Schmidtke
Schmidtke, August, Arbeiter, Taubenw.-Weg 3.
— August, Obertelegr.-Assistent a. D., Charlottenstr. 9.
— Auguste, Witwe, Elisabethstr. 16.
— Berta, Witwe, Schlachthofstr. 15.
— Franz, Arbeiter, Schmierau 48.
— Joh., Arbeiter, Schlachthofstr. 15.
— Otto, Arbeiter, Schmierau 48.
— Paul, Maurerges., Schlachthofstr. 15.
s. PDF 70 (druk. 58) — Wolschon
Wolschon, Hermann, Baugewerksmstr., Charlottenstr. 12.
— Helene, Arbeiterin, Südstr. 45.
(Bezpośrednio powyżej: „Wollschlaeger, Hedwig, Wirtsch., Schulstr. 5”)
s. PDF 22 (druk. 10) — Dunkel — wpis + wklejone w kolumnę ogłoszenie ramkowe
Dunkel, Heinrich, Architekt, Charlottenstraße 14.
┌──────────────────────────────────────────┐
│ Heinrich Dunkel │
│ — Architekt. — │
│ Bureau für Anfertigung von Bauzeich- │
│ nungen, Kostenanschlägen, Abrech- │
│ nungen, Taxen, Uebernahme von │
│ Bauleitungen. │
│ — Charlottenstraße 14. — │
└──────────────────────────────────────────┘
s. PDF 19 (druk. 7) — Claar / Claaßen
Claar, Marie, Rent., Wäldchenstr. 15.
Claaßen, Anna, Geschäftsführ., Seestr. 27.
— Franz, Rentier, Danzigerstr. 31 b.
— Katharina, verw. Mühlenbesitzer, Danzigerstr. 18.
— Lilli, Benzlerstraße 23.
— Marie, Frl., Seestraße 27.
— Marta, Rentiere, Seestraße 5.
— Wilhelm, Maler, Parkstraße 26.
Claaßen, Adolf, Rent., Schwedenhofstr 9.
— Betty, Rentiere, Seestraße 5.
Claus, Erwin, Landesassessor, Eissenhardtstraße 15.
s. PDF 26 (druk. 14) — Gehrke / Gehrmann
Gehrke, Emilie, Witwe, Danzigerstr. 18.
Gehrmann, Amalie, Ww. Danzigerstr. 71.
— Eug., Töpfermstr, Danzigerstr. 84.
— Friedrich, Rentier, Charlottenstr. 14.
— Hugo, Städt. Kassierer, Marienstraße 6.
— Josef, Geschäftsreisender, Seestr. 42.
— Matilde, Rentiere, Danzigerstr. 2.
Gehrt, Klara, Rentiere, Bismarckstr. 12.
s. PDF 14 (druk. 2) — Baumann
Baumann, Stütze, Eissenhardtstraße 13.
— Margarete, Frau, Franziusstr. 10.
— Matilde, Witwe, Südstraße 62.
— Matilde, verw. Postvorsteher, Bismarckstraße 25.
Baumert, Paul, Hotelbesitzer, Pommerschestraße 16.
B. Część uliczna
s. PDF 81 (druk. 5) — Charlottenstraße („Verbindung zwischen oberer Schulstraße und Bädeckerweg”)
9. E. Schmidtke, A., Ober-Telegr.-Assistent a. D.
Gildemeister, E., Rent.
Reichel, G., Kaufmann.
Gelb, Georg, Rentier.
Jck (?), Joh., Kaufmann.
Dr. Krahn, Karl, Referendar.
[Z]midunski (?), Johannes, Hausdiener.
Ließberg, Anna, Köchin.
10. E. Klein, M., Privat.
Schirrmacher, Elise, Rentiere.
Stein, Wilh., Stütze.
Schmidt, E., vw. Kaufm.
10. Ancker, Magdal., Frl.
11. Böhnke, Otto, Rentier.
12. (E. Wolschon, Anna, Danzig.)
Wolschon, Hermann, Baugewerksmeister.
Petschiles, Lina, Stütze.
Dr. Witte, John, Schuldirektor a. D.
Meißner, W., Privatier.
Illau, Michael, Elektro-Arbeiter.
Oloff, Robert, Hafenmeister a. D.
14. (E. Gellhorn, Rickertstr.)
Dunkel, Heinr., Architekt.
Schoenermarck, M., Kfm.
Gehrmann, F., Rentier.
Dups, Marie, Köchin.
Grubba, Herm., Schlosser
Jesse (?), Franz, Kaufmann.
Martens, A., vw. Kfm.
Schütte, Emilie, verw. Forstmeister.
Bercio, J., vw. Superintendent.
s. PDF 90 (druk. 14) — Franziusstraße („Verbindung zwischen der Südstraße und Danzigerstraße”)
10. (E. Baumann, Eugen, Danzig.)
Baumann, Margarete, Ehefrau.
11. E. Karpinski, Alex., Gerichtskanzlist. […]
s. PDF 100 (druk. 24) — Parkstraße
71. E. (Herrmann, Max, Kaufmann, Seestr.)
Nitsch, Rudolf, Arb.
Heldt, Emma, verw. Doktor.
85. E. (Eugen Baumann, Franziusstraße).
Altmann, Gottlieb, Arb.
” Johann, ”
” Marg., Aufw.
Seelau, Leo, Maurer.
Biastock, Paul, Schlossermeister.
Ruffau, Heinr., Heizer.
Plemikowski, Ant., Arb.
Chlosta, Johann, ”
Jankowski, Albrecht ”
s. PDF 105 (druk. 29) — Seestraße
5. E. Herrmann, Max, Kaufmann.
Lange, Otto, Kanzleirat.
” Charl., Lehrerin.
” Magdalena, Frl.
Claßen, Betty, Rent.
Bormann, Therese, Ww. Kreistierarzt.
Schulz, Emma, Witwe Gerichtsvollzieher.
Blum, Betty, Witwe.
Santowski, Olga, Schreiberin.
Radtke, Luise, Rentiere.
6. E. (Werner, Möbelfabrik., Danzigerstr. 7).
Scheffler, Ida, Rentiere. Krech, Otto, Rentier. Puschmann, Max, Kfm.
Sellwitz (?), Anna, Frl. Philipsohn, Moritz, Privatier. Claaßen, Marta, Rent.
Pippig, Paul, Drogist. Braatz, Hans, Kommis. Westhoff, Friedrich, Oberlehrer.
(Dla porządku: „1. E. Koschnick, Aug., Ww. / Herrmann, Herm., Kfm.” — Seestraße 1.)
s. PDF 114 (druk. 38) — Schlachthofstraße („Am Rennplatz”)
15. E. Schmidtke, Bertha, Witwe.
Schmidtke, Paul, Maurergesell.
Schmidtke, Johs. Arb.
Schmidtke, Karl, Arb.
Schmidtke, Bertha, Aufwärterin.
Rick, Herm., Weichensteller
Deike, Alexander, Zimmergesell.
C. Część branżowa („Gesamtgewerbeverzeichnis”, s. PDF 145–155)
Architekten (Technische Baubureaus): Bielefeldt, Adolf, Südstraße 3.
Dunkel, Heinrich, Charlottenstraße 14. Döhring, (s. Inserat).
Badeartikel: Herrmann, Max, Seestraße 5. Herrmann, Herm., Seestraße 1.
Barlasch, Anna, Seestr. 2. Jacob, Louis, Markt 3. Loewens, M., Seestr. 27.
Harder, Otto, Seestr. 44. Rabe, Karl, Seestr. 48. Brunnert, Hans, Seestr. 63.
Wannack, Alwine, Südstr. 32.
Töpfereien: Schmidt, Ernst, Pommerschestr. 11. Kaiser, A., Pommerschestr. 56.
Didzun, Franz, Danzigerstr. 13. Gehrmann, Eugen, Danzigerstr. 84.
Wäscheartikel: Herrmann, Max, Seestr. 5. Herrmann, Herm., Seestr. 1. […]
Kaufhäuser / Bazare / Konfektion: Herrmann, Max, Seestr. 5. Herrmann, Hermann, Seestr. 1. […]
[odczyt tych trzech pozycji z OCR, bez potwierdzenia na skanie]
Bauunternehmer (Baugeschäfte): Kupperschmitt, Wegnerstraße 6. Moschall, Josef,
Danzigerstr. 9. Schulz, Walter, Danzigerstr. 79. Renz, Paul, Danzigerstr. 106.
Waaga, Karl, Schäferstr. 15. Suhr, J., Schmierau 23. Riebandt, Felix, Schmierau 61.
Schmiedewerkstätten: Groning, Aug., Pommerschestr. 21. Krużikowski (?), Friedr.,
Danzigerstr. 9. Courvoisier, Danzigerstr. 75. Reinke, Albert, Danzigerstr. 119.
Brak w spisie branżowym 1906 kategorii: „Aufzüge”, „Fahrstühle”, „Schlossereien”, „Kunstschlosserei”. Pokrewne, obecne kategorie to: Schmiedewerkstätten (kuźnie), Installateure (instalatorzy), Elektrische Anlagen (instalacje elektryczne), Gasleitungen (gazociągi), Glasereien, Cementfabrik.
D. Reklama (s. PDF 160, wkładka na różowym papierze)
Heinrich Dunkel
Architekt.
Bureau für Anfertigung von Bauzeichnungen, Kostenanschlägen, Abrechnungen, Taxen.
Uebernahme von Bauleitungen.
Charlottenstrasse 14.
(Ta sama treść co ogłoszenie w części alfabetycznej, s. PDF 22, tylko w większym formacie i z antykwowym „Charlottenstrasse 14”.)
Komentarz
- Trzej ludzie związani z kamienicą mieszkają w 1906 na jednej ulicy, w sąsiednich domach: Charlottenstraße 9 (August Schmidtke — nabywca działki 1906), 12 (Hermann Wolschon — projekt 1908) i 14 (Heinrich Dunkel — projekt 1906). Charlottenstraße to według opisu w księdze „połączenie górnej Schulstraße z Bädeckerweg” — czyli bezpośrednie zaplecze działki przy Schulstraße 44. Wskazuje to, że wybór projektantów przez Schmidtkego był wyborem sąsiadów; trzy adresy dzieli kilkadziesiąt metrów [co do adresów, sąsiedztwo — PRAWDOPODOBNE jako wyjaśnienie relacji].
- Max Herrmann w 1906: kupiec, mieszka we własnym domu Seestraße 5, prowadzi tam sklep (w spisie branżowym figuruje w kategoriach Badeartikel — artykuły kąpielowe, oraz Wäscheartikel/Kaufhäuser/Bazare/Konfektion), jest właścicielem co najmniej trzech nieruchomości: Seestraße 5, Schulstraße 44 i Parkstraße 71. To profil kupca-inwestora, spójny z kredytem budowlanym 1905 na Schulstraße 44. Uzupełnia to ciąg z materiały projektu: w 1898–1900 sklep Herrmanna („Kaufhaus Hohenzollern”) mieścił się przy Seestraße 54/54a — w 1906 jest już przy Seestraße 5, a do 1909/10 firma działa jako „M. Herrmann Nf.”.
- Hermann Wolschon nie jest w 1906 samodzielnym przedsiębiorcą — nie ma go ani wśród architektów, ani wśród Bauunternehmer; jest tylko „Baugewerksmeister” w części alfabetycznej. Dom, w którym mieszka (Charlottenstr. 12), należy do Anny Wolschon z Gdańska (żona? matka? — HIPOTEZA, do sprawdzenia w USC/AB Danzig).
- Heinrich Dunkel w 1906 reklamuje się dwukrotnie (ogłoszenie w kolumnie alfabetycznej + całe pole w części reklamowej) — jeden z trzech architektów w mieście. Wykonuje pełen zakres: rysunki, kosztorysy, rozliczenia, wyceny i kierownictwo budowy (Bauleitung) — to tłumaczy jego rolę przy projekcie 1906.
- Eugen Baumann — już w 1906 inwestor nieruchomościowy w Sopocie, choć sam figuruje jako mieszkaniec Gdańska. Jest to najwcześniejsze poświadczenie Baumannów w Sopocie znane w projekcie (Schulstraße 44 kupiła od Schmidtkego córka Eugena, Gertrud, w 1919 r.). Sprzeczność wewnętrzna księgi: przy Franziusstraße 10 zapisano „Eugen Baumann, Danzig”, a przy Parkstraße 85 — „Eugen Baumann, Franziusstraße”; drugi zapis sugeruje, że Franziusstraße 10 była jego sopockim adresem PRAWDOPODOBNE. Wpis „— Eug., Töpfermstr.” w części alfabetycznej należy do Eugena Gehrmanna, nie do Baumanna — sopocka księga 1906 nie podaje zawodu Eugena Baumanna (jego zakład pieców kaflowych działał w Gdańsku).
- Claaßen a Herrmann: w domu Maxa Herrmanna (Seestraße 5) mieszkają w 1906 dwie rentierki Claaßen (Marta i Betty). W całym roczniku nie ma Ernsta Augusta Claaszena ani żadnego konsula Claaszena — rodzina związana z kamienicą od 1929 jeszcze w Sopocie nie występuje. Powiązanie Claaßen–Herrmann pod jednym dachem w 1906 jest ciekawe, ale to nazwisko w Prusach Zachodnich pospolite (menonickie); traktować jako HIPOTEZA wymagającą genealogii.
- W spisie branżowym Sopotu 1906 nie ma kategorii dźwigów ani ślusarni artystycznej — dźwig, kraty szybu i schody kamienicy dostarczyły później firmy spoza Sopotu (Chemnitz, Elbląg).
- „Gehrmann, Friedrich, Rentier” mieszka pod Charlottenstraße 14 razem z Dunkelem; pokrewieństwo ze zdunem Eugenem Gehrmannem (Danzigerstraße 84) nieustalone HIPOTEZA.
Osoby, daty, miejsca i instytucje w dokumencie
- Herrmann, Max — kupiec; Seestraße 5 (własny dom, mieszka); właściciel Schulstraße 44 i Parkstraße 71; branże: Badeartikel, Wäscheartikel, Kaufhäuser, Bazare, Konfektion
- Herrmann, Hermann — kupiec, Seestraße 1 (inna osoba, konkurencyjna branża ta sama)
- Schmidtke, August — Ober-Telegraphen-Assistent a. D., właściciel Charlottenstraße 9
- Schmidtke, Bertha (wdowa) — właścicielka Schlachthofstraße 15 (rodzina robotnicza, inna linia)
- Wolschon, Hermann — Baugewerksmeister, Charlottenstraße 12 (lokator)
- Wolschon, Anna — właścicielka Charlottenstraße 12, zam. Gdańsk
- Wolschon, Helene — robotnica, Südstraße 45
- Dunkel, Heinrich — architekt, Charlottenstraße 14 (lokator); reklamy s. 22 i 160
- Bielefeldt, Adolf — architekt, Südstraße 3; Döhring — architekt (wg inseratu)
- Baumann, Eugen — Gdańsk; właściciel Franziusstraße 10 i Parkstraße 85
- Baumann, Margarete — „Ehefrau”, Franziusstraße 10 (czyja żona — nie podano)
- Gehrmann, Eugen — mistrz zduński, Danzigerstraße 84
- Gehrmann, Friedrich — rentier, Charlottenstraße 14
- Claaßen, Marta i Betty — rentierki, Seestraße 5 (u Maxa Herrmanna)
- Gellhorn — właściciel Charlottenstraße 14, zam. Rickertstraße
- Grubba, Hermann — ślusarz, Charlottenstraße 14; Biastock, Paul — mistrz ślusarski, Parkstraße 85
- Adresy: Charlottenstraße 9 / 12 / 14; Seestraße 1, 5; Parkstraße 71, 85; Franziusstraße 10; Schlachthofstraße 15; Danzigerstraße 84
Metryczka (dane opisu)
- Zbiór
- Druki, prasa i literatura fachowa, biblioteki cyfrowe (PBC, KPBC, archive.org), zbiory prywatne
- Pliki skanów
- 99366_AB_Zoppot_1906_s0014.jpg, 99366_AB_Zoppot_1906_s0019.jpg, 99366_AB_Zoppot_1906_s0022.jpg, 99366_AB_Zoppot_1906_s0026.jpg, 99366_AB_Zoppot_1906_s0031.jpg, 99366_AB_Zoppot_1906_s0059.jpg, 99366_AB_Zoppot_1906_s0070.jpg, 99366_AB_Zoppot_1906_s0081.jpg, 99366_AB_Zoppot_1906_s0090.jpg, 99366_AB_Zoppot_1906_s0100.jpg, 99366_AB_Zoppot_1906_s0105.jpg, 99366_AB_Zoppot_1906_s0114.jpg, 99366_AB_Zoppot_1906_s0145.jpg, 99366_AB_Zoppot_1906_s0152.jpg, 99366_AB_Zoppot_1906_s0153.jpg, 99366_AB_Zoppot_1906_s0160.jpg
- Data (pełny zapis)
- 1906
- Hasła
- ksiega-adresowa, 1906, Herrmann, Schmidtke, Wolschon, Dunkel, Baumann, Claaßen, Charlottenstraße, branze
- Odczyt
- model Opus (odczyt ze skanu), 2026-08-28 — zob. metoda