Kalendarium

18752026

Najważniejsze daty z dziejów działki i domu — od pola za 1950 marek po tabliczkę ślusarza znalezioną pod farbą. To wybór; wszystkie ustalenia rok po roku, z przypisami do akt, są w pełnej chronologii.

Właściciele

Grzenkowscy i następcy

Friederike Aspolm

Lina Großmann

Max Herrmann

August Schmidtke

Gertrud Baumann (Gedanzig)

Skarb Państwa / PKP

Wspólnota mieszkaniowa

1875–1887 Grzenkowscy i następcy (rzemieślnicy budowlani)
1887–1895 Friederike Aspolm (wdowa po rentierze)
1895–1903 Lina Großmann
1903–1906 Max Herrmann (kupiec)
1906–1919 August Schmidtke (budowniczy kamienicy 1909–10)
1919–1946 Gertrud Baumann (Gedanzig) (od 1943 z rodzeństwem, po ⅓)
1946–2000 Skarb Państwa / PKP (dom kolejarzy)
2000–2026 Wspólnota mieszkaniowa

Źródło: APGoG 146,684; 146,2233 (dział I księgi wieczystej); inwentaryzacja ORTECH 2000

21 października 1875

Rola za 1950 marek

Mistrz ciesielski Friedrich Grzenkowski kupuje 46 arów pola przy Schulstraße. Tego dnia powstaje karta księgi wieczystej Blatt 295, która towarzyszy działce do dziś.

Źródło: APGoG 146,684, k. 1–2 · dokument
2 października 1905

Kredyt Herrmanna na budowę domu

Kupiec Max Herrmann zabezpiecza 60 000 marek kredytu „na budowę domu mieszkalnego”. Do budowy nie dochodzi; to pierwszy zapisany w aktach zamiar budowy.

Źródło: APGoG 146,684, k. 197–198 · dokument
27 kwietnia 1906

Schmidtke kupuje za 37 000 marek

Emerytowany asystent telegrafu August Schmidtke przejmuje działkę. Projekt Heinricha Dunkela z piekarnią i sklepem policja budowlana odrzuca. Schmidtke protestuje: „Nie należę do spekulantów”.

Źródło: APGoG 146,684, k. 210; 2,966, k. 29, 50–54; 2,2288, k. 1 · ciekawostka C-012 · dokument
2 kwietnia 1908

Pozwolenie na budowę

Nowy projekt Hermanna Wolschona: „herrschaftliches Wohnhaus”, reprezentacyjny dom mieszkalny. Poddasze wolno zabudować tylko w połowie. Windy projekt jeszcze nie przewiduje.

Źródło: APGoG 2,966, k. 82–86; 2,2288, k. 55 · ciekawostka C-020 · dokument
27 lipca 1909

„Ponadto przewidziano dźwig osobowy”

Zmieniony projekt przynosi lepsze elewacje i pierwsze zdanie o windzie w całych aktach. Szyb trafia w duszę głównej klatki schodowej.

Źródło: APGoG 2,966, k. 98 · ciekawostka C-032 · dokument
12 października 1909

Start budowy

Wykonawca A. Karaschinski z Gdańska, kierownik budowy architekt H. Thieme. Zimą policja wstrzymuje ciesiołkę: dach za stromy, ponad 60 stopni. Przerobiony w tydzień.

Źródło: APGoG 2,966, k. 120–128; 2,2288, k. 34 · dokument
27 stycznia 1910

Stan surowy w 3½ miesiąca

Odbiór bez zastrzeżeń, w jedną z najcieplejszych zim półwiecza. Schody kręcone, świetlik i kraty szybu kuje R. Karstädt, królewski ślusarz z Elbląga.

Źródło: APGoG 2,966, k. 133–134; 2,2288, k. 30–33 · ciekawostka C-150 · dokument
15 sierpnia 1910

„O ile w ogóle wymagane”

Dwa dni po dopuszczeniu mieszkań Schmidtke prosi o zgodę na wbudowanie dźwigu. Bada go stowarzyszenie dozoru kotłów parowych, bo instytucji od wind jeszcze nie ma.

Źródło: APGoG 2,966, k. 177 · dokument
8–16 maja 1911

Winda odebrana, windziarz egzaminowany

Do akt trafia książka rewizyjna dźwigu z atestem odbioru i świadectwem egzaminu windziarza. Następną rewizję wyznaczono na maj 1912 roku.

Źródło: APGoG 2,966, k. 179, 219 · dokument
26 czerwca 1919

Sprzedaż za 250 000 marek

Kamienicę kupuje młoda pielęgniarka Gertrud Baumann (ur. 1895). Domem zarządza jej ojciec Eugen, gdański fabrykant pieców, który w 1922 roku też się tu wprowadza.

Źródło: APGoG 146,2233, k. 56–61 · ciekawostka C-064 · dokument
5 lipca 1923

34 000 000 marek

Hiperinflacja: hipoteka na 34 miliony marek, opłata za pozwolenie budowlane 30 000 marek. W 1924 roku wszystkie długi markowe znikają z księgi w jednym tygodniu.

Źródło: APGoG 146,2233, k. 122, 126–140; 2,966, k. 298–320 · ciekawostka C-072 · dokument
12 kwietnia 1943

Dział spadku między rodzeństwo

Dział spadku: Kurt, Gertrud i Susanne Baumannowie po jednej trzeciej; prawo pierwokupu ojca wykreślone. To ostatnie niemieckie wpisy w księdze wieczystej.

Źródło: APGoG 146,2233, k. 230–233 · dokument
8 marca 1946 · wpis 21 lipca 1967

Skarb Państwa, dom kolejarzy

Dekret o majątkach poniemieckich przenosi własność na państwo; wpis w księdze dopiero w 1967 roku. Budynkiem zarządza PKP, w 1950 roku mieszka tu dziesięć rodzin kolejarskich.

Źródło: APGoG 146,2233, k. 236–238; 42,824 · dokument
25 kwietnia 1964

Orzeczenie o dźwigu

Przy remoncie kapitalnym PKP rzeczoznawca opisuje windę: producent Burckhardt & Ziesler z Chemnitz, 300 kg, cztery osoby. Winda od lat stoi na parterze; rzeczoznawca zaleca nowy dźwig. Nowego nie zamontowano, stary zniknął do 1968 roku.

Źródło: orzeczenie rzeczoznawcy SIMP, 25 IV 1964; inwentaryzacja XII 1963 · ciekawostka C-219
kwiecień 1988

„Drzwi do nieistniejącego obecnie dźwigu”

Inwentaryzacja dla PKP zastaje ozdobne kraty i pusty szyb. Zdjęcia elewacji z tych lat to najstarsze znane fotografie domu z bliska.

Źródło: inwentaryzacja TSP „Wodnik” 1988; fotografie ok. 1988/89
sierpień 2026

R. Karstädt / Elbing

Na kracie szybu, pod warstwami farby, odnajduje się tabliczka ślusarza z 1909 roku. Kraty stoją na wszystkich kondygnacjach — to dziś jedyny widoczny ślad windy.

Źródło: oględziny klatki schodowej, VIII 2026 · ciekawostka C-132