1923–1924 · ciekawostka C-072
34 miliony marek warte 200 guldenów
Latem 1923 r. hiperinflacja weszła do księgi wieczystej kamienicy wprost: 5 lipca wpisano na niej hipotekę kaucyjną 34 000 000 marek na rzecz Kasy Oszczędności Miasta Sopotu — dłużnikiem był Eugen Baumann, a jego córka, właścicielka, tylko zgadzała się na obciążenie domu. Ta sama kasa dziesięć i pół miesiąca wcześniej zabezpieczała się na 500 000 marek; kwota urosła 68 razy, a rachunek sądowy za wpis liczył „dodatek drożyźniany 750 %”. Kasa uznała się za zaspokojoną już 27 września 1923 r. (pokazane tu zezwolenie na wykreślenie) — marką w ostatniej fazie rozkładu. Formalny wniosek o wykreślenie złożono jednak dopiero 14 listopada 1924 r., gdy Wolne Miasto miało już własną walutę, guldena gdańskiego. Wtedy markową hipotekę trzeba było wycenić do taksy notarialnej i wyszło z tego zdanie streszczające całą reformę: „Wartość przedmiotu: 200 guldenów”. Wniosek podpisał w Gdańsku „rentier Eugen Baumann z Sopotu, Schulstraße 44” jako pełnomocnik generalny córki, „pani kupcowej Gertrud Gedanzig z domu Baumann w Berlinie-Steglitz” — to pierwsze w aktach potwierdzenie jej berlińskiego adresu. 27 listopada 1924 r. sąd wykreślił tę i pozostałe markowe hipoteki jednym zarządzeniem.
Karta 1 z 2 · APGoG 146,2233, k. 127 recto · pełny opis w archiwum
Zezwolenie Kasy Oszczędności Miasta Sopotu na wykreślenie hipoteki 34 000 000 marek, 27 IX 1923
DE Oryginał
Löschungsbewilligung. Im Grundbuche von Zoppot Blatt 295 stehen in Abt. III unter Nr. 27 34.000.000.- M (Vierunddreissigmillionen Mark) Sicherungshypothek für die Stadtgemeinde (Sparkasse) Zoppot eingetragen.
Indem wir bekennen mit unserer Forderung befriedigt zu sein, bewilligen wir die Löschung der vorbezeichneten Post im Grundbuche auf Kosten des Grundstückseigentümers. Zoppot, den 27. September 1923. Der Vorstand der Sparkasse der Stadt Zoppot. [dwa podpisy nieczytelne; pieczęć: Sparkasse der Stadt Zoppot]
PL Przekład
Zezwolenie na wykreślenie. W księdze wieczystej Sopot karta 295 wpisana jest w dziale III pod nr 27 hipoteka kaucyjna 34 000 000 M (trzydzieści cztery miliony marek) na rzecz gminy miejskiej (Kasy Oszczędności) Sopot.
Uznając nasze roszczenie za zaspokojone, zezwalamy na wykreślenie wyżej oznaczonej pozycji w księdze wieczystej na koszt właściciela nieruchomości. Sopot, 27 września 1923. Zarząd Kasy Oszczędności Miasta Sopotu. [dwa podpisy nieczytelne; pieczęć: Kasa Oszczędności Miasta Sopotu]
Uwagi: odczyt, kontekst, dalszy ciąg sprawy
Sicherungshypothek — hipoteka zabezpieczająca do kwoty maksymalnej (kaucyjna), tu dla kredytu w rachunku bieżącym. Rachunek sądowy za jej wpis z 10 VII 1923 (k. 123): opłata 203 900 M + dodatek drożyźniany 750 % = 1 529 250 M, razem 1 733 150 marek. Papier maszynopisu wąski, karta obcięta u dołu — dokument zajmuje pół arkusza.
Karta 2 z 2 · APGoG 146,2233, k. 127 verso · pełny opis w archiwum
Wniosek pełnomocnika o wykreślenie, z poświadczeniem notarialnym, 14 XI 1924 — „Wartość przedmiotu: 200 guldenów”
DE Oryginał
Als Generalbevollmächtigter der Frau Kaufmann Gertrud Gedanzig geb. Baumann in Berlin-Steglitz, Albrechtstrasse N° 56 beantrage ich die Löschung der umstehenden Sicherungs-Hypothek. Wert des Gegenstandes: Zweihundert[?] Gulden. Danzig, den 14. November 1924. Eugen Baumann
Vorstehende Unterschrift des Rentiers Eugen Baumann aus Zoppot, Schulstrasse 44, beglaubige ich hiermit. Not.Reg.Nr. 268 Jahr 1924. Danzig, den 14. November 1924. Dr. Eduard Heymann, Notar im Gebiete der Freien Stadt Danzig [pieczęć]
Kostenberechnung. Wert 200 G. 1. Gebühr nach § 5 der Geb.-Ordnung für Notare und §§ 32, 37 des Gerichtskostengesetzes vom 8.4.24 … 3 G. […] zusammen 3 G. Heymann, Notar
PL Przekład
Jako pełnomocnik generalny pani kupcowej Gertrud Gedanzig z domu Baumann w Berlinie-Steglitz, Albrechtstrasse nr 56, wnoszę o wykreślenie opisanej na odwrocie hipoteki kaucyjnej. Wartość przedmiotu: dwieście[?] guldenów. Gdańsk, 14 listopada 1924. Eugen Baumann
Powyższy podpis rentiera Eugena Baumanna z Sopotu, Schulstrasse 44, niniejszym poświadczam. Rejestr notarialny nr 268 roku 1924. Gdańsk, 14 listopada 1924. Dr Eduard Heymann, notariusz na obszarze Wolnego Miasta Gdańska [pieczęć]
Rachunek kosztów. Wartość 200 G. 1. Opłata według § 5 taksy notarialnej oraz §§ 32, 37 ustawy o kosztach sądowych z 8 IV 1924 … 3 G. […] razem 3 G. Heymann, notariusz
Uwagi: odczyt, kontekst, dalszy ciąg sprawy
Liczba „200 G” w rachunku potwierdzona na skanie (QA 2026-08-29); słowne „Zweihundert” w tekście wniosku — odczyt prawdopodobny. Ten sam notariusz tego samego dnia wycenił drugą markową hipotekę Kasy, 300 000 M, na 1000 guldenów (taksa 7 G). Gulden gdański, związany z funtem szterlingiem, wprowadzano od jesieni 1923 r.; ustawa o kosztach sądowych „z 8 IV 1924” to już akt Wolnego Miasta. Na oczyszczonej karcie stanęła 27 XI 1924 hipoteka kaucyjna 30 000 guldenów dla Kasy Oszczędności Miasta Gdańska — znów dla ojca, nie dla córki.
Oznaczenia: [ ] uwagi wydawcy · [?] odczyt niepewny · […] miejsce nieczytelne · przekreślenie skreślone w oryginale. Pisownia epoki zachowana (daß, Miether).