21 XI 1922 · ciekawostka C-073
Intercyza: żeby mąż nie dostał ani grosza z czynszów
Sześć tygodni przed ślubem, 21 listopada 1922 r., przed sopockim notariuszem Justizratem Ernstem Borowskim stanęli Alfred Gedanzig, 29-letni kupiec z Luckenwalde pod Berlinem, i „pełnoletnia panna Gertrud Baumann, Sopot, Schulstraße 44”, 27-letnia właścicielka kamienicy. Sens ich umowy rozumie się dopiero na tle ówczesnego prawa: niemiecki kodeks cywilny przewidywał jako ustrój ustawowy zarząd i użytkowanie majątku żony przez męża — bez umowy to Alfred zarządzałby domem żony i pobierał z niego czynsze. Stąd § 1: całkowita rozdzielność majątkowa z wyłączeniem zarządu i użytkowania męża; § 3: pełna swoboda pracy zarobkowej żony; § 4: żona nie musi wnosić z dochodów swojego majątku — czyli z czynszów — nic na utrzymanie małżeństwa. Koszty aktu (1240,80 marki) zapłacił ojciec panny młodej. Ślub odbył się 2 stycznia 1923 r.; w lipcu 1925 sąd w Berlinie orzekł rozwód, we wrześniu firma Gedanziga w Luckenwalde ogłosiła upadłość. Gertrud zachowała nazwisko męża do końca życia.
Karta 1 z 2 · APGoG 146,2233, k. 128 recto · pełny opis w archiwum
Umowa majątkowa małżeńska (Ehevertrag) z 21 XI 1922 — strona 1
DE Oryginał
Abschrift. Notariatsregister Nr. 713 Jahr 1922. Erste Ausfertigung. Als erste Ausfertigung stempelfrei. Zur Urschrift sind 12,00 Mk. Stempel verwendet. Zoppot, den 23. November 1922. Notar.
Verhandelt Zoppot, den 21. November 1922. Vor dem unterzeichneten Notar im Gebiete der Freien Stadt Danzig Justizrat Ernst Borowski Zoppot erscheinen heute von Person bekannt: 1. der Kaufmann Alfred Gedanzig aus Luckenwalde Mark. 2. das grossjährige Fräulein Gertrud Baumann Zoppot Schulstrasse Nr. 44.
Die Erschienenen erklären: Wir beabsichtigen miteinander die Ehe einzugehen und schliessen für diese Ehe folgenden Ehevertrag:
§ 1. In der Ehe soll vollständige Gütertrennung unter Ausschliessung der Nutzniessung und Verwaltung des Mannes am Vermögen der Frau herrschen.
§ 2. Wir sind darüber einig, dass alles dasjenige, was die Ehefrau an Mobiliar, Hausgerät und Barvermögen in die Ehe einbringt ausschliesslich zu ihrem Vermögen gehören soll, wir behalten uns vor ein genaues Inventarverzeichnis zu diesem Vertrage nachzubringen.
§ 3. Die zukünftige Ehefrau soll auch in der Verwertung ihrer Arbeitskraft vollständige Freiheit haben und von der Zustimmung ihres Mannes hierbei unabhängig sein. Herr Gedanzig erteilt seiner Braut und zukünftigen Ehefrau hiermit für alle Mal die Zustimmung zur Eingehung von jeglicher Art von Verträgen, durch welche sie sich zu einem von ihr in Person zu bewirkenden Leistung verpflichten möchte.
PL Przekład
Odpis. Rejestr notarialny nr 713 roku 1922. Pierwszy wypis. Jako pierwszy wypis wolny od opłaty stemplowej. Na oryginał zużyto 12,00 marek stempla. Sopot, 23 listopada 1922. Notariusz.
Protokół. Sopot, 21 listopada 1922. Przed niżej podpisanym notariuszem na obszarze Wolnego Miasta Gdańska, Justizratem Ernstem Borowskim w Sopocie, stawili się dziś, znani osobiście: 1. kupiec Alfred Gedanzig z Luckenwalde w Marchii. 2. pełnoletnia panna Gertrud Baumann, Sopot, Schulstrasse nr 44.
Stawający oświadczają: Zamierzamy zawrzeć ze sobą małżeństwo i zawieramy dla tego małżeństwa następującą umowę majątkową:
§ 1. W małżeństwie ma panować całkowita rozdzielność majątkowa, z wyłączeniem użytkowania i zarządu męża majątkiem żony.
§ 2. Zgadzamy się, że wszystko, co żona wnosi do małżeństwa w ruchomościach, sprzętach domowych i gotówce, ma należeć wyłącznie do jej majątku; zastrzegamy sobie dołączenie do tej umowy dokładnego spisu inwentarza.
§ 3. Przyszła żona ma mieć również pełną swobodę w wykorzystaniu swojej siły roboczej i być w tym niezależna od zgody męża. Pan Gedanzig udziela niniejszym swojej narzeczonej i przyszłej żonie raz na zawsze zgody na zawieranie wszelkiego rodzaju umów, którymi zechciałaby się zobowiązać do świadczeń wykonywanych przez nią osobiście.
Uwagi: odczyt, kontekst, dalszy ciąg sprawy
Justizrat — honorowy tytuł radcy sprawiedliwości nadawany zasłużonym adwokatom i notariuszom. § 3 odnosi się do § 1358 BGB, który pozwalał mężowi wypowiedzieć umowę o pracę żony; „zgoda raz na zawsze” wyłączała to uprawnienie. Gertrud była z zawodu pielęgniarką.
Karta 2 z 2 · APGoG 146,2233, k. 128 verso · pełny opis w archiwum
Umowa majątkowa z 21 XI 1922 — strona 2 (§§ 4–5, podpisy, koszty)
DE Oryginał
§ 4. Die Ehefrau soll endlich nicht verpflichtet sein, aus den Erträgen ihres Vermögens oder aus etwaigen Arbeits- und Geschäftsverträgen irgend einen Beitrag zur Bestreitung des ehelichen Aufwandes zu leisten, was sie in dieser Beziehung hergeben will, soll ihrem Ermessen überlassen sein.
§ 5. Unsere Eheschliessung ist für den 2. Januar 1923 in Aussicht genommen, wir werden unsern ersten Ehewohnsitz in Luckenwalde nehmen. Wir beantragen die Verabredung des Ausschlusses der Verwaltung und Nutzniessung des Mannes in das Güterrechtsregister einzutragen. Die Kosten trägt Herr Eugen Baumann, der Vater der Erschienenen zu 2 wohnhaft zu Zoppot Schulstrasse Nr. 44. Wir geben das Objekt auf 50.000 Mk. an.
Die Verhandlung ist hierauf den Erschienenen vorgelesen, von ihnen genehmigt, und, wie folgt, unterschrieben werden. gez. Alfred Gedanzig. gez. Gertrud Baumann. gez. Ernst Borowski, Justizrat Notar.
Vorstehende in das Notariatsregister unter Nr. 713 Jahr 1922 eingetragene Verhandlung wird hiermit einmal für Fräulein Gertrud Baumann aus Zoppot Schulstrasse Nr. 44 ausgefertigt. Zoppot, den 23. November 1922. der Notar im Gebiete der Freien Stadt Danzig Justizrat.
Kostennote. Wert: 50.000 Mk. 1. Geb. § 5.33/34 N.P.G.K.O. 768,00 Mk. 2. Pauschsatz § 20 Not. 460,80. 3. Stempel 12,00. Summa = 1240,80 Mk. gez. Borowski, Justizrat. [odręcznie:] Fräulein Gertrud Baumann Zoppot zur gefl. Kenntnisnahme. Zoppot 23/11.22. Hochachtungsvoll [podpis] Justizrat
PL Przekład
§ 4. Żona nie jest wreszcie zobowiązana wnosić z dochodów swojego majątku ani z ewentualnych umów o pracę i umów handlowych jakiegokolwiek wkładu na pokrycie wydatków małżeńskich; co zechce w tym względzie dać, pozostaje w jej uznaniu.
§ 5. Zawarcie naszego małżeństwa przewidziane jest na 2 stycznia 1923 r.; pierwsze wspólne miejsce zamieszkania obieramy w Luckenwalde. Wnosimy o wpisanie umówionego wyłączenia zarządu i użytkowania męża do rejestru majątkowego małżeńskiego. Koszty ponosi pan Eugen Baumann, ojciec stawającej pod nr 2, zamieszkały w Sopocie, Schulstrasse nr 44. Wartość przedmiotu podajemy na 50 000 marek.
Protokół został następnie stawającym odczytany, przez nich zatwierdzony i, jak następuje, podpisany. podp. Alfred Gedanzig. podp. Gertrud Baumann. podp. Ernst Borowski, Justizrat, notariusz.
Powyższy protokół, wpisany do rejestru notarialnego pod nr 713 roku 1922, wydaje się niniejszym w jednym wypisie dla panny Gertrud Baumann z Sopotu, Schulstrasse nr 44. Sopot, 23 listopada 1922. Notariusz na obszarze Wolnego Miasta Gdańska, Justizrat.
Nota kosztów. Wartość: 50 000 marek. 1. Opłata (§ 5, 33/34 taksy) 768,00 M. 2. Ryczałt (§ 20 taksy notarialnej) 460,80. 3. Stempel 12,00. Razem 1240,80 M. podp. Borowski, Justizrat. [odręcznie:] Panna Gertrud Baumann, Sopot — do uprzejmej wiadomości. Sopot, 23 XI 1922. Z poważaniem [podpis] Justizrat
Uwagi: odczyt, kontekst, dalszy ciąg sprawy
„Dochody jej majątku” to w praktyce czynsze z kamienicy: małżeństwo miało się utrzymywać z pieniędzy męża, a dom żony pozostawał poza wspólnym budżetem. Wartość przedmiotu 50 000 marek (jesień 1922 — wczesna faza hiperinflacji) nie mówi nic o wartości domu, wyznacza tylko podstawę taksy. Karta: maszynopis na cienkim papierze, prawy margines przycięty przy oprawie (kilka końcówek wyrazów uzupełniono).
Oznaczenia: [ ] uwagi wydawcy · [?] odczyt niepewny · […] miejsce nieczytelne · przekreślenie skreślone w oryginale. Pisownia epoki zachowana (daß, Miether).