Jazda windą tylko z dźwigowym: § 32 przepisu z 1908 r.

Pisma o naszej windzie z 1911 i 1912 r. powołują się na pruskie rozporządzenie policyjne o urządzeniu i ruchu dźwigów (Polizeiverordnung betreffend die Einrichtung und den Betrieb von Aufzügen), ogłoszone dla rejencji gdańskiej 28 IV 1908. Jego § 32 stanowi: „Personenaufzüge mit mechanischem Steuerungsantrieb dürfen nur in Begleitung besonderer Führer benutzt werden.” → „Dźwigów osobowych ze sterowaniem mechanicznym wolno używać wyłącznie w towarzystwie specjalnych dźwigowych.” Windziarz musiał mieć ukończone 18 lat, znać urządzenie, ruch dźwigu i przepisy oraz zdać egzamin przed rzeczoznawcą dozoru.

Instrukcja wykonawcza dodaje: „Die Prüfung der Führer hat mit der größten Strenge zu erfolgen” → „Egzamin dźwigowych przeprowadzać z największą surowością”; kto nie zna zamków drzwi, chwytaczy i maszyny napędowej, nie może być dopuszczony. Zaświadczenie o uzdolnieniu (Befähigungsnachweis, na blankiecie ze stemplem 1,50 M, wystawiane na konkretną osobę i konkretny dźwig z numerem fabrycznym) wpinano do książki rewizyjnej. Kandydat wpisywał w niej własnoręcznie oświadczenie, że odpowiedzialnie przejmuje obsługę dźwigu.

Bez obsługi wolno było jeździć tylko dźwigami przyciskowymi z automatycznym zatrzymaniem na piętrze (Selbstfahrer), i to za osobną zgodą policji, a w domach czynszowych „nur erwachsenen Personen, die zum Hausstand der Mieter gehören” → „tylko dorosłym osobom należącym do gospodarstw domowych lokatorów”. Znaczenie dla kamienicy jest bezpośrednie: skoro w maju 1911 r. do akt trafiło zaświadczenie o egzaminie Fahrstuhlführera (C-032), sopocki dźwig był urządzeniem z obsługą, nie automatycznym: mieszkańcy nie jeździli nim sami.

W aktach występują dwa niemieckie słowa: Fahrstuhlführer (k. 179, maj 1911) i Aufzugwärter (k. 210, marzec 1912). Odpowiadają one dwóm rolom z § 32. Pierwszy to windziarz jadący w kabinie, drugi to „odpowiedzialny, egzaminowany dozorca dźwigu”, który w czasie ruchu musi być „stets anwesend oder leicht erreichbar” → „stale obecny lub łatwo osiągalny”. To wyjaśnia, dlaczego Schmidtke tak uparcie zabiegał w 1912 r. o osobne mieszkanie w suterenie dla dozorcy windy: próbował spełnić warunek przepisu. Rejencja odmówiła i kazała mu oddać dozorcy jedno z istniejących mieszkań. Zgody policji na jazdę bez windziarza w aktach nie ma.