Dach za stromy: § 24 d, więźba składana obok budowy i 78 stopni w pomiarze z 2020 r.

To jedyny spór techniczny z czasów budowy, w którym akta można dziś zestawić z pomiarem budynku. Ordynacja budowlana Sopotu (Bauordnung z 5 VII 1905, ze zmianą z 20 VII 1906) w § 24 d ograniczała nachylenie połaci do 60°, mierzonych „gegen die Horizontale bei einer Durchgangshöhe von 1,80 mtr.”, czyli w miejscu, gdzie wysokość przejścia pod dachem wynosi 1,80 m. Sens przepisu był fiskalno-mieszkaniowy: dach stromszy niż 60° traktowano praktycznie jak ścianę, a poddasze pod nim jak pełną kondygnację, co pozwalało obejść limit trzech kondygnacji. 22 XII 1909, gdy na budowie trwało stawianie więźby („Der Neubau wird z. Zt. gerichtet”), kontroler Hentzsch stwierdził, że kąt krokwi „ist steiler als 60°” i w brulionie zakazu poprawił to na mocniejsze sformułowanie: kąt 60° „erheblich überschritten wird” → „zostaje znacznie przekroczony”, co „nach § 24 d der Bauordnung unzulässig ist” → „wedle § 24 d ordynacji budowlanej jest niedopuszczalne”.

Zakazano dalszego wznoszenia więźby (Dachverband) pod groźbą 20 marek albo 3 dni aresztu. Identyczne pismo poszło do wykonawcy A. Karaschinskiego (przedsiębiorca budowlany z Gdańska-Siedlec, Neue Sorge 14). Tydzień wcześniej, 14 XII 1909, ze względów bezpieczeństwa zakazano cieślom składać więźbę na stropie belkowym. 24 XII 1909 sierżant policji zameldował skutek: „das Abbinden der Balken geschieht nicht mehr auf dem Neubau, sondern auf einem Platz neben dem Neubau.” → „składanie belek nie odbywa się już na nowej budowie, lecz na placu obok nowej budowy”.

Spór o kąt trwał tydzień: 29 XII 1909 Hentzsch zapisał „Der Dachverband ist nachträglich geändert und entspricht nunmehr den Bestimmungen des § 24 d” → „Więźba dachowa została następnie przerobiona i odpowiada teraz postanowieniom § 24 d”. Akta nie mówią, co zmieniono. Inwentaryzacja Scan 3D z X 2020 (projekt remontu dachu prac. Archigraf, arkusz A-1) podaje kąty istniejących połaci mansardy: dolna 78°, górna 45°, naroża 49°. Dolna połać jest więc do dziś o osiemnaście stopni stromsza, niż dopuszczał § 24 d; taka stała się najpóźniej w 1910 r. i nikt jej potem nie zmieniał.

Wcześniejsza interpretacja karty 126 („policja wymusiła spłaszczenie dachu do maks. 60° — realna zmiana bryły”) jest zatem nie do pogodzenia ze stanem istniejącym. Bardziej prawdopodobne jest jedno z dwojga. Albo zmieniono górną część dachu (dziś 45°), albo przesunięto punkt pomiaru, co lepiej tłumaczy nietypowe brzmienie przepisu. Przy mansardzie kąt „przy wysokości przejścia 1,80 m” zależy od tego, gdzie leży załamanie połaci i jak wysoka jest ścianka kolankowa; podniesienie płatwi albo obniżenie załamania zmienia więc mierzoną wartość, nie ruszając stromej połaci dolnej PRAWDOPODOBNE (wynika z konstrukcji przepisu, nie z zapisu w aktach; sam rysunek zmiany w aktach nie zachował się).

Za zmianą górnej części dachu przemawia ślad na rysunku. Na przekroju poprzecznym (Querschnitt) projektu zamiennego z 31 VIII 1909 górna, płytka połać z sygnaturką nad częścią środkową jest przekreślona dwiema długimi, prostymi kreskami krzyżującymi się nad kalenicą, co jest typowym znakiem skreślenia. Adnotacja jest niedatowana i niepodpisana HIPOTEZA (do rozstrzygnięcia w QA na skanie natywnym). Kąt dolnej połaci na tym przekroju można zmierzyć tylko orientacyjnie: wychodzi ok. 60–65° (±5°), czyli na granicy przepisu.

Kalka jest jednak silnie pofałdowana i sfotografowana pod kątem, więc pomiaru nie należy traktować jako dowodu PRAWDOPODOBNE pomiar z rysunku. Kąt nachylenia nie jest wpisany ani na arkuszach Wolschona z 1908 r., ani na rysunkach Nachtragu 1909, więc porównanie projektu Wolschona z projektem remontu dachu z 2020 r. da się przeprowadzić tylko w jedną stronę: przepis dopuszczał 60°, budynek ma 78°, a zgodność z przepisem „załatwiono” na papierze w tydzień, bez spłaszczania dachu.