Intercyza: czynsze z kamienicy poza zarządem męża

21 listopada 1922 r. przed sopockim notariuszem Justizratem Ernstem Borowskim stanęli „der Kaufmann Alfred Gedanzig aus Luckenwalde Mark” → „kupiec Alfred Gedanzig z Luckenwalde w Marchii [Brandenburskiej]”, 29-latek urodzony w Gumbinnen w Prusach Wschodnich, syn urzędnika sądowego, oraz „das grossjährige Fräulein Gertrud Baumann Zoppot Schulstrasse Nr. 44” → „pełnoletnia panna Gertrud Baumann, Sopot, Schulstraße 44”. Ona była 27-letnią gdańszczanką, z zawodu pielęgniarką, która 9 czerwca 1919 kupiła naszą kamienicę i była jej jedyną właścicielką.

Sześć tygodni przed ślubem zawarli Ehevertrag (umowę majątkową małżeńską, po polsku potocznie intercyzę). Niemiecki kodeks cywilny (BGB) przewidywał wówczas jako ustrój ustawowy zarząd i użytkowanie majątku żony przez męża (Verwaltung und Nutznießung): bez umowy to Alfred Gedanzig zarządzałby domem żony i pobierał z niego pożytki, czyli czynsze. Dlatego § 1 brzmi: „In der Ehe soll vollständige Gütertrennung unter Ausschliessung der Nutzniessung und Verwaltung des Mannes am Vermögen der Frau herrschen.” → „W małżeństwie ma panować całkowita rozdzielność majątkowa (Gütertrennung), z wyłączeniem użytkowania i zarządu męża majątkiem żony.” § 3 daje żonie pełną swobodę pracy zarobkowej, a narzeczony udziela jej „für alle Mal die Zustimmung” → „raz na zawsze zgody” na zawieranie wszelkich umów o świadczenia osobiste. § 4 idzie najdalej: „Die Ehefrau soll endlich nicht verpflichtet sein, aus den Erträgen ihres Vermögens oder aus etwaigen Arbeits- und Geschäftsverträgen irgend einen Beitrag zur Bestreitung des ehelichen Aufwandes zu leisten, was sie in dieser Beziehung hergeben will, soll ihrem Ermessen überlassen sein.” → „Żona nie jest wreszcie zobowiązana wnosić z dochodów swojego majątku ani z umów o pracę i umów handlowych jakiegokolwiek wkładu na utrzymanie małżeństwa — co zechce w tym względzie dać, pozostaje w jej uznaniu.” „Dochody jej majątku” to w praktyce czynsze z kamienicy przy Schulstraße 44: małżeństwo miało się utrzymywać z pieniędzy męża, a dom żony pozostawał poza wspólnym budżetem. § 5 podaje harmonogram: „Unsere Eheschliessung ist für den 2. Januar 1923 in Aussicht genommen, wir werden unsern ersten Ehewohnsitz in Luckenwalde nehmen.” → „Zawarcie małżeństwa przewidziano na 2 stycznia 1923, pierwsze wspólne miejsce zamieszkania obieramy w Luckenwalde.” Rachunek na 1240,80 marki (768,00 + 460,80 ryczałtu + 12,00 stempla, od wartości przedmiotu 50 000 M) zapłacił „Herr Eugen Baumann, der Vater” → „pan Eugen Baumann, ojciec [stawającej]”.

Rozdzielność wpisano 26 I 1923 do tamtejszego Güterrechtsregister (rejestru małżeńskich stosunków majątkowych) pod nr 160, o czym sąd w Luckenwalde zawiadomił „panią Gertrud Gedanzig z d. Baumann, tutaj, Breitstraße”. Do akt gruntowych w Sopocie odpisy obu dokumentów trafiły dopiero 28 XI 1924, na wyraźne polecenie sędziego („begl. Abschrift des Ehevertrages vom 21. XI. 22 und des Schreibens des Amtsgerichts Luckenwalde v. 26. I. 23 zu den Akten fertigen” → „uwierzytelniony odpis intercyzy z 21 XI 1922 i pisma Sądu Rejonowego w Luckenwalde z 26 I 1923 sporządzić do akt”).

Miały wykazać wobec sądu i banków, że mąż nie ma do tego domu żadnych praw. Skutek widać w papierach: w formularzu hipotecznym z 24 XI 1924 rubryka na zgodę męża zostaje pusta, Alfred Gedanzig nie występuje w żadnym akcie dotyczącym kamienicy, a wszystko załatwia ojciec jako pełnomocnik generalny. Notariusze jeszcze w 1925 r. powtarzają formułę, że właścicielka „żyje z mężem w całkowitej rozdzielności majątkowej”. Małżeństwo rozpadło się po dwóch i pół roku (rozwód prawomocny 3 VII 1925, C-074), a we wrześniu 1925 r. w Luckenwalde ogłoszono upadłość firmy z nazwiskiem Gedanzig (C-178). Bez intercyzy dochody kamienicy znalazłyby się w zarządzie męża w chwili jego kłopotów finansowych HIPOTEZA.