Portier Franz Rutkowski: nadzór nad windą i kotłownią, nakaz opróżnienia izby

Mieszkanie dozorcy zaplanowano w kamienicy od początku: na zatwierdzonym rzucie piwnic z 2 IV 1908 (arkusz I arch. Hermanna Wolschona) widnieje podpis „Wohnräume für den Portier” → „pomieszczenia mieszkalne portiera”. Są to dwie izby ok. 8,30 × 4,76 m, oznaczone numerem ⑦. Rzut powstał półtora roku przed pierwszą wzmianką o windzie. Po zasiedleniu domu funkcję objął Franz Rutkowski wraz z żoną (akta mówią o „Portiersleute” — portierostwie). Czym się zajmował, mówi podanie właściciela z 8 II 1912: „Diese 2 kleinen Räume bewohnt der Portier, welcher von hier aus den Fahrstuhl und die Heizung zu beaufsichtigen hat.” → „Te 2 małe pomieszczenia zamieszkuje portier, który stąd sprawuje nadzór nad dźwigiem i ogrzewaniem”.

Wynika z tego, że maszynownia windy i kotłownia centralnego ogrzewania leżały w suterenie od południa, przy jego mieszkaniu PRAWDOPODOBNE. Podanie było próbą legalizacji po fakcie: po anonimowym sygnale („sollen angeblich die baupolz. verbotenen Dach- u. Kellerräume wieder bewohnt sein” → „rzekomo znów zamieszkane są zakazane przez policję budowlaną pomieszczenia poddasza i piwnic”, 3 I 1912) sierżant policji stwierdził 9 I 1912, że w piwnicy są trzy mieszkania, „zamieszkane od samego początku”. Raport z 20 II 1912 wymienia lokatorów: „Die drei Kellerwohnungen Schulstr. 44 sind noch bewohnt von folgenden Einwohnern: 1/ Portier Franz Rutkowski, 2/ Wittwe Bagemihl, 3/ ” Frischmuth” → „Trzy mieszkania piwniczne przy Schulstraße 44 zamieszkują jeszcze: portier Franz Rutkowski, wdowa Bagemihl, wdowa Frischmuth”. Nakaz opróżnienia w 14 dni, pod groźbą 30 marek kary albo 3 dni aresztu, dostał jednak wyłącznie Rutkowski. Nakaz z 28 II 1912 doręczył mu osobiście 1 III magistracki posłaniec Scheffner, a Rutkowski podpisał pokwitowanie. Po ponagleniu z 27 III sierżant Rott zameldował 13 IV 1912: „Die Wohnung ist geräumt.” → „Mieszkanie zostało opróżnione.” Rutkowscy się jednak nie wynieśli: opróżnić trzeba było tylko izbę ponadnormatywną, a zatwierdzone mieszkanie portiera (dwie izby, komora i kuchnia — tyle dopuszczała ordynacja) zostało im. Sprawa wróciła jeszcze raz: 30–31 V 1912 policja budowlana zarządziła oględziny, „ob die Kellerräume, welche früher von dem Portier zu Wohnzwecken benutzt wurden, jetzt als Keller oder als Wohnräume benutzt werden” → „czy pomieszczenia piwniczne, używane dawniej przez portiera na cele mieszkalne, są teraz piwnicami czy mieszkaniem”, a przy okazji, czy nie mieszka się na zakazanym poddaszu. Kontrola z 18 VI 1912 wykazała, że izbę po portierze zajęła już prasowaczka (C-041), a poddasze od strony torów stoi puste. Rutkowscy pełnili funkcję jeszcze w sierpniu 1912 r. Nazwisko „Rutkowski, Franz” figuruje pod nr 44 także w księdze adresowej Sopotu 1914/15, tam jednak z zawodem „Zimmermann” (cieśla). Albo redakcja księgi zapisała wyuczony fach, albo Rutkowski w międzyczasie zmienił zajęcie i został w domu jako lokator HIPOTEZA. W tym samym roczniku mieszka pod 44 również „Frischmuth, Franziska, Witwe” — jedna z dwóch wdów z raportu 1912 r.