Opracowanie · ok. 29 min czytania

Chronologia działki i domu

1875–2000, rok po roku, z przypisami do akt

Zestawienie wszystkich ustaleń w porządku czasu: od wydzielenia działki w 1875 r., przez budowę kamienicy w latach 1909–1910 i trzy pokolenia właścicieli, po dom kolejarzy. Przy każdym fakcie podajemy źródło (link do skanu i odczytu), a przy wnioskach oznaczenie, na ile są pewne.

Linki w przypisach (np. AB k. 133) prowadzą do skanu i odczytu dokumentu. Zdania bez oznaczenia stoją wprost w źródle. Plakietki: PRAWDOPODOBNE interpretacja, HIPOTEZA domysł; ⚠ — odczyt o średniej pewności; ✓ — sprawdzony na skanie.

0. Tożsamość działki i adresy

Okres	Adres	Źródło	Pewność
1875–1893	działka „Zoppot Blatt 295”, 46 a 40 m² „an der Schulstraße” (przy Schulstraße)	AG I k. 90,0 (wyrok 1887)
1889–1891	Schulstraße 9, potem 13 (stary dom wdowy Aspolm)	AB k. 2–24 ⚠ odczyt	PRAWDOPODOBNE
1893	podział: parcela 1295/237, 19 a 28 m² pozostaje jako Blatt 295 (przyszła kamienica); 1296/237 → Blatt 545 (Groll), 1297/237 → Blatt 546 (Hagemann)	AG I k. 155,0, k. 157,0
1895–VI 1903	Schulstraße 19	AG I k. 155,0, k. 189
III 1904 →	Schulstraße 44 (cesja hipoteki 27 II 1904 podaje już nr 44; w VI 1903 jeszcze 19) — zmiana numeracji między VI 1903 a III 1904; na karcie tytułowej księgi wieczystej nowy numer wpisano dopiero 17 XII 1910	AG I k. 189, k. 205,0; AG II k. 43,0 ⚠ odczyt
XI 1934 – IX 1936 → 1945	Mackensenallee 44 (9 XI 1934 jeszcze Schulstraße; 14 IX 1936 już Mackensenallee); w EB 1935 ulica nadal „Schulstraße”	AG II k. 185, k. 193; PBC EB 1935 s. 1309
po 1945	ul. Tadeusza Kościuszki 44 (oficyna: 44a); działka nr 16, k. m. 31, 1928 m², KW 9285	akta powojenne (APGoG 42,824); AG II k. 239,0; Inw. 2000: Operat ORTECH: opis… s. 31

Położenie: parcela między Schulstraße (dziś Kościuszki, od wschodu) a nasypem kolei Gdańsk–Wejherowo (od zachodu); sąsiedzi 1906–08: Groll (płd.) i Appelbaum/aptekarz (płn.) (źródło: PL 20210115_027, 20210115_028) ; nr 42 = sąsiad od północy . Wycinek mapy Sopotu 1:5000 z 1924 r. z posesją: opracowanie projektu (identyfikacja obrysu PRAWDOPODOBNE — największy budynek po stronie torów na SW od ratusza; mapa ma północ po prawej stronie).

1. Tło: działka w XIX wieku (1875–1900) — skrót

Data	Zdarzenie	Źródło	Pewność
21 X 1875	Mistrz ciesielski Friedrich Grzenkowski z żoną Josephine z d. Engler kupuje od Ferdinanda Kramma rolę 46 a 40 m² za 1950 M; założenie Blatt 295	AG I k. 1,0, k. 2,0
I 1876 – XI 1881	Pierwszy dom: list hipoteczny I 1876 wymienia tylko „Acker 46 a 40 m²”, list z 1 XII 1881 już „2 a Wohnhaus” (Gebäudesteuerbuch nr 232, wartość użytkowa 75 M); hipoteki Kramma 1500 M (1876) i Lukowitza 300 M (1881)	AG I k. 7,1, k. 19,1, k. 20,0 (weryfikacja na skanie)
5 V 1882	Refinansowanie: wykreślone 1800 + 1500 + 300 M, nowa hipoteka 5100 M od Feldwebla a. D. Karla Höhnkego (Nowy Port; dz. III nr 4); 24 V 1882 750 M od Alexandra Aspolma (dz. III nr 5) — Aspolm wierzycielem 5 lat przed licytacją	AG I k. 22,0–34,0 (weryfikacja na skanie 28,0; 29,1; 30,0)
XII 1883	Kaucja 750 M dla Landwirthschaftlicher Darlehnskassen-Verein Zoppot (weksel 600 M); Grzenkowscy „Schulstraße 7”	AG I k. 37–40
19 XII 1885	Auflassung Grzenkowscy (już „Arbeiter … Grzenkowitz alias Grzenkowski”) → Wilhelm Frieder (Tischlermeister = stolarz; forma kancelaryjna „Trieder”; autograf „Frieder”) i ż. Barbara z d. Grzenkowitz, 7500 M; 8 I 1886 opis „Wohnhaus nebst Anbau”, wartość 150→270 M; II 1886 adres Schulstraße 13; IV 1886 proces o zaległą cenę; hipoteka 5100 M: Höhnke → Maertens (6 IX 1886) → małoletni Conrad Goeldel (2 X 1886)	AG I k. 41,0, k. 43, k. 44, k. 45,0, k. 48,1, k. 52,1, k. 55,1 (weryfikacja na skanie)
1887	Łańcuch: Frieder (tu „Zimmermeister” — cieśla; w 1885 stolarz) → Beckauer (malarz lub murarz, Maler/Maurer; odczyt kurrenty nierozstrzygnięty: na kartach 61,0–75,0 „Maurer”, przy ponownej kontroli skanu k. 75,0 „Maler”; 26 I 1887) → Mielke (mistrz młynarski, 7 V 1887) → niewypłacalność, licytacja przymusowa K 9/87 (tytuły: Goeldel./. Mielke 27 VI, Aspolm./. Mielke 7 VII 1887)	AG I k. 61,0–k. 86,0, k. 94,1, k. 97,1
24 IX 1887	Przybicie dla rentiera Alexandra Aspolma (Gdańsk) za 5800 M; Aspolm umiera 16 X 1887; 16 XI 1887 wpis spadkobierczyń: wdowa Friederike z d. Apreck (odczyt po ponownej kontroli; wcześniej „Spreck”) i córka Johanna Drabandt	AG I k. 86,0, k. 90,0, k. 106,0, k. 132
10 XI 1887	Podział ceny: Goeldel 5686,40 M (w tym składki ogniowe 18,50 M — dom ubezpieczony), 3600 M zostaje na nieruchomości; hipoteki nr 5 (Aspolm 750 M) i nr 7 (Frieder 1200 M) przepadają; testament Aspolma 18 IX 1864, Nießbrauch wdowy	AG I k. 94,0–99,1 (weryfikacja na skanie 98,0)
1886–1893	Zabudowa: 1886 „Wohnhaus nebst Anbau” 270 M; 11 V 1891 „a) Wohnhaus nebst Anbau mit Hofraum, b) Stall” (list hipoteczny 3000 M Rochlera); 1892 pralnia, 1893 rozbudowa (skok do 750 M); projekt „Neubau eines Wohnhauses für Frau Asbahn” dostawiony do „altes Haus” (189?)	AG I k. 43, k. 138,1 (weryfikacja na skanie), k. 59; PL 20210115 ⚠	PRAWDOPODOBNE
1889–1891	Drobne inwestycje wdowy Aspolm (weranda, pralnia, dobudowa skrzydła ~19,6 × 6,9 m); spór graniczny z Lange/Plagge	AB k. 2–24 ⚠ odczyt	PRAWDOPODOBNE
1892–1893	Sprzedaż parcel: Hagemannom (kominiarz; umowa 15 X 1892, 4500 M na 4 %) i Grollowi (malarz; 17 VI 1893, 3000 M); Auflassung obu 7 VII 1893; Rochler (jedyny wierzyciel: 3600 + 3000 M) zwalnia parcele z hipotek; opis 1892: „begrenzt von dem Wandel’schen Grundstücke, der Schulstraße, dem Eisenbahndamm” — 60,5 m od ulicy do nasypu, żywopłot agrestowy jako granica; 11 VII 1893 formalny podział — Blatt 295 = 19,28 a	AG I k. 145,0–147,1 (weryfikacja na skanie 146,0), k. 143,0–144, k. 148,0, k. 150,0, k. 157,0
28 VI 1895	Sprzedaż Blatt 295 pannie Linie Großmann za 21 000 M (5000 M gotówką + 16 000 M hipoteka); adres domu: Schulstraße 19, wartość użytkowa 980 M	AG I k. 170,0, k. 155,0

Historia XIX-wieczna to tło; szczegóły w opracowanie projektu (ciekawostki C-204–C-218 w opracowanie projektu) i arkuszu materiały projektu.

2. Przedpole kamienicy (1902–1906)

Data	Zdarzenie	Źródło
1902	Panna Wanda von Swieykowski mieszka pod Schulstraße 19 — najstarszy imienny ślad mieszkańca posesji; matka Mathilde z d. Preiß i siostry-diakonisy	AG I k. 190,0, k. 205,0
27 V / 19 VI 1903	Lina Großmann sprzedaje Blatt 295 kupcowi Maxowi Herrmannowi (Seestraße 54) za 29 500 M; Herrmann przejmuje hipotekę Aspolm 16 000 M	AG I k. 181,0, k. 183,0; AB k. 25
27 II 1904	Cesja hipoteki 5500 M na siostry von Swieykowski — adres już Schulstraße 44	AG I k. 205,0
29 IX / 2 X 1905	Herrmann: „Kreissparkasse (powiatowa kasa oszczędności) w Wejherowie pożyczy mi na budowę domu mieszkalnego tutaj 60 000 marek” — hipoteka kaucyjna 60 000 M; pierwszy udokumentowany zamiar budowy kamienicy	AG I k. 197, k. 198
1906 (AB Zoppot)	Schulstraße 44 = stary dom Herrmanna z 5 lokatorami (wdowa Neuenborn z synem, Matilde v. Swieykowski, Landgerichtsrat Peiser, Kulm); Schmidtke, Wolschon i Dunkel — sąsiedzi przy Charlottenstraße 9/12/14	PBC AB Zoppot 1906 s. 119–120; Adr./1906/IMG_20210125_104256.jpg
27 IV 1906 (akt) / 28–29 IX 1906 (przewłaszczenie, wpis)	Herrmannowie sprzedają Blatt 295 („Schulstraße 44”) Augustowi Schmidtke, Obertelegraphenassistent a. D. (emerytowany starszy asystent telegraficzny), Charlottenstraße 9, za 37 000 M; nieruchomość wynajęta — lokatorom wypowiedzenie na 1 X 1906; tego samego dnia wykreślona kaucja 60 000 M (Herrmann kamienicy nie zbudował)	AG I k. 210,0, k. 212,0, k. 208,0
3–8 X 1906	Hipoteka budowlana 26 000 M (4½ %) od panny Anny Guth (Oliwa) — klauzula ubezpieczenia budynków „dopiero wznoszonych”	AG II k. 1,0–k. 3

3. Projekt Dunkela i batalia o pozwolenie (V 1906 – IV 1908)

Data	Zdarzenie	Źródło
21 V 1906	Schmidtke składa (jeszcze przed przewłaszczeniem) pierwszy wniosek o pozwolenie: „Wohn- u. Geschäftshaus” arch. Heinricha Dunkela — sklep kolonialny i „lepsza piekarnia” w parterze/piwnicy, mieszkania na I–II piętrze i ½ poddasza, stropy „Cramer’s trägerlose Hohlsteindecke”, loggie, secesyjne wieże z cebulastymi hełmami; podpis architekta „H. Dunkel” (odczyt sprawdzony 29 VIII 2026; wcześniejszy odczyt „Raschner” ze zdjęć z prywatnego zbioru błędny)	AB k. 27–28, k. 47–49; PL 20210115_001–_026, _051/_052.jpg
29 V – 8 VI 1906	Odmowa wstępna; trzy protesty Schmidtkego (m.in. „Nie należę do spekulantów…”, zarzut zysku 4900 % magistratu na gruntach)	AB k. 29–33 (29–30 QA)
11–12 VI 1906	Kompromis Rejencji: Schmidtke przyjmuje nową linię zabudowy	AB k. 34
26 VI – 7 VII 1906	Gewerbe-Inspektion (inspekcja przemysłowa) opiniuje piekarnię w piwnicy (warunki BHP)	AB k. 36, k. 43–45 ⚠ odczyt
20 VII 1906	Nowelizacja Bauordnung (ordynacji budowlanej) Sopotu (§ 23 e: szczyty max ⅓ frontu); 23 VII 1906 decyzja odmowna J.-Nr 4865 — 6 zarzutów: linia zabudowy (15 m od osi ulicy), poddasze, piekarnia, ściany piwnic	AB k. 50–54 ⚠ odczyt
6 VIII 1906	Schmidtke rezygnuje z loggii, prosi o pełną zabudowę poddasza	AB k. 56–58 ⚠ odczyt
3 VIII / 9 VIII 1906	Wytyczenie działki (Feldbuch) przez Kirschnera, Architekt & Baugewerksmeister; nowy plan sytuacyjny 1:500 (działka 1946,16 m²)	PL 20210115_027; AB k. 60–61
12 IX 1906	Mistrz budowlany Wolschon skazany na 60 M grzywny za zniewagę Zarządu Policji (zarzut stronniczości) — pierwszy ślad jego udziału po stronie Schmidtkego	AB k. 64–66 ⚠ odczyt
27 X 1906 / 9 IV 1907	Regierungspräsident (prezydent rejencji) v. Jarotzky oddala zażalenie; Oberpräsident (nadprezydent prowincji) odrzuca dalsze odwołanie jako spóźnione; pierwsze postępowanie zakończone	AB k. 69–70, k. 72–73 ⚠ odczyt
26 XI 1907	Magistrat: „projekt piekarni dotąd w ogóle nie zrealizowany”	AB k. 75
3 III 1908	Nowy wniosek: „herrschaftliches Wohnhaus” (reprezentacyjny dom mieszkalny) + kurnik, bez piekarni; projektant i kierownik budowy Wolschon, Architekt & Baugewerksmeister (Blatt I–III, plan sytuacyjny, statyka); argument o elewacji „widocznej od strony kolei”	AB k. 76–77 (77 QA), k. 87; PL 20210115_028, 20210115_049–_057, 20210115_073
30 III 1908	Bauausschuss (komisja budowlana): odrzuca odstępstwo dla szczytów, zgoda na zabudowę tylko połowy poddasza	AB k. 79 (QA)
2 IV 1908	Bauschein nr 2 (J.-Nr. 16991 V.P.) — pozwolenie na budowę domu mieszkalnego + kurnik + płot; poddasze max ½; odstęp od granic 5 m; zakaz podłączenia deszczówki do kanalizacji; „Geprüft” na Blatt I–III; oficyna (Hinterhaus) przekreślona: „Hinter-Gebäude soll nicht zur Ausführung gelangen”; mieszkania na poddaszu przekreślone na „Boden” (strych); winda nieobecna	AB k. 82–86 (85–86 QA); PL 20210115_028, 20210115_055–_057, 20210115_073
V 1908 – VII 1909	Kontrole: „budowy jeszcze nie rozpoczęto”; 18 III 1909 przedłużenie pozwolenia o rok	AB k. 90–97 ⚠ odczyt (93–95 QA)

4. Projekt zamienny, winda i budowa (VII 1909 – VIII 1910)

Data	Zdarzenie	Źródło	Pewność
27 VII 1909	Schmidtke składa zmieniony projekt: lepsze elewacje, „Außerdem ist ein Personenaufzug vorgesehen” (ponadto przewidziano dźwig osobowy) — pierwsza wzmianka o windzie; start budowy zapowiedziany na 1 X 1909; rzuty podpisuje sam jako „Maurer- u. Zimmermeister” (mistrz murarski i ciesielski) „für Zeichnung u. Bauleitung”	AB k. 98 (QA); PL 20210115_042 ⚠
30 VII / 31 VIII 1909	Plan sytuacyjny Kirschnera (na podstawie wytyczenia 1906) z domem 20,50 × 31,57 m — „Geprüft 31. August 1909” (rok 1909 i adnotacja „30.7.09” sprawdzone 29 VIII 2026; głębokość 31,57 m odpowiada stanowi zrealizowanemu: 31,54 m w 1922)	PL 20210115_027	PRAWDOPODOBNE (blisko pewności)
31 VIII 1909	Nachtrags-Bauschein nr 2/09 (pozwolenie uzupełniające): dach dachówka + cynk, kubatura ~9100 m³; rysunki „obu klatek schodowych i dźwigu osobowego” po 3 egz.; poddasze nadal max ½; na elewacji frontowej 1909 brak portalu (był na Blatt III 1908) — wejście przeniesione na elewację północną PRAWDOPODOBNE	AB k. 100–101 (QA), k. 113; PL 20210115_034–_038 ⚠
1–14 X 1909	Rozbiórka starych budynków działki (potwierdzona 21 X)	AB k. 135–138
12 X 1909	Rozpoczęcie budowy: wykonawca A. Karaschinski (Danzig-Schidlitz), kierownik budowy arch. H. Thieme (Danzig-Langfuhr); linia zabudowy wytyczona 11 IX	AB k. 120 (QA), k. 137
9 X – 26 XI 1909	Statyka: dźwigary (Thieme), ściana szkieletowa parteru na 8 słupach stalowych, żelazne schody kręcone i stalowy dach świetlika — R. Karstädt, Königl. Hofschlossermeister (królewski nadworny mistrz ślusarski), Elbląg (2–5 XI), zatwierdzone 26 XI 1909	AB k. 102–112, k. 129–132; PL 20210115_030–_033, 20210115_043, 20210115_075–_081
6 XII 1909	Mury do poziomu II piętra	AB k. 121 (QA)
14–29 XII 1909	Policja wstrzymuje ciesiołkę na stropie (BHP); więźba o nachyleniu >60° (§ 24 d) — nakaz z karą 20 M/3 dni aresztu; 29 XII więźba przerobiona; pismo odbiera „żona Schmidtkego”	AB k. 121–128, k. 149–150 (QA)
27 I 1910	Odbiór stanu surowego bez zastrzeżeń — 3½ miesiąca od startu; zakaz tynkowania przed 27 II, zasiedlenia przed 27 V 1910	AB k. 133–134 (QA)
1 II 1910	Memoriał Schmidtkego: dom „z nowoczesnym wyposażeniem (Fahrstuhl, Entstäubungsanlage — winda, centralne odkurzanie)” da tylko 5 %; żądanie zabudowy całego poddasza	AB k. 142–145 (QA)
1–9 III 1910	Kredyt Bayerische Handelsbank (Monachium) 125 000 M (4⅕ %); ubezpieczenie ogniowe 100 000 M → min. 180 000 M „niezwłocznie po ukończeniu budowy”; równolegle kaucja 55 000 M Norddeutsche Creditanstalt	AG II k. 17–26,0
14–16 III 1910	Rysunki instalacji wod-kan-gaz Lehnert & Bastian (Danzig-Langfuhr) „Geprüft”: na wszystkich rzutach szyb windy w duszy klatki głównej (na I/II p. z kabiną); pełne uzbrojenie sanitarne, Heizraum (kotłownia CO) w piwnicy	PL 20210115_007–_012 (QA); AB k. 162, k. 178	PRAWDOPODOBNE (identyfikacja szybu)
15 III 1910	Regierungspräsident oddala wniosek o całe poddasze	AB k. 151 (QA)
26–30 V 1910	Schmidtke samowolnie otynkował całe poddasze i górne poddasze; nakaz usunięcia (termin przedłużony do 1 X 1910); wg Schmidtkego burmistrz dr Kollath obiecał zgodę (świadek Wolschau/Wolschon)	AB k. 152–158 (QA)
23 VI – 3 VIII 1910	Spór o przyłącze wodne: Schmidtke przeniósł stare przyłącze 20 mm i wodomierz ze „starego domu 44/44a” do nowego; brak ciśnienia na górze	AB k. 161, k. 163 ⚠ odczyt	PRAWDOPODOBNE
12 VIII 1910	Hipoteka bawarska na pierwszym miejscu (wykreślone 26 000 i 55 000 M)	AG II k. 29,0–30,0
13–22 VIII 1910	Puchmüller: „budynek jest ukończony, poza drobnymi pracami” — zgoda na zasiedlenie wykończonych mieszkań	AB k. 167–168
15–23 VIII 1910	Wniosek o wbudowanie dźwigu osobowego; część maszynowa zbadana przez Westpreußischer Verein zur Überwachung von Dampfkesseln (zachodniopruskie stowarzyszenie dozoru kotłów — organ dozoru technicznego), bez zastrzeżeń	AB k. 177 (QA)
13–17 IX 1910	Hipoteka 40 000 M (4⅗ %) wdowy Milli Berger z d. v. Plocki; ubezpieczenie min. 160 000 M	AG II k. 36–39,1 ⚠ odczyt (kwota)
17 XII 1910	Karta tytułowa księgi: nr 19 → 44; wartość użytkowa 980 → ok. 9000 M (9012 M ustalone 2 VII 1911)	AG II k. 43,0 ⚠, k. 72,0

5. Pierwsze lata: winda, poddasze, piwnice (1910–1915)

Data	Zdarzenie	Źródło	Pewność
przełom 1910/11	Winda uruchomiona („w ruchu od 1½ roku” w V 1912). Urządzenie znamy z orzeczenia rzeczoznawcy z 1964 r.: dźwig osobowy Burckhardt & Ziesler, Chemnitz (w maszynopisie błędnie „Burekkart”), 300 kG / 4 osoby, elektryczny z wciągarką bębnową, maszynownia boczna obok podszybia. Stan z 1964 r. przyjęto za pierwotny, bo w aktach do 1943 r. brak śladu wymiany napędu	AB k. 180 (QA); PKP 1963–65: Orzeczenie rzeczoznawcy o dźwigu… s. 2	PRAWDOPODOBNE (data); PRAWDOPODOBNE (tożsamość z urządzeniem z 1910)
12 I – 18 I 1911	Odmowa odbioru użytkowego: poddasze „w połowie wykończone”; zakaz dalszej rozbudowy tylnych pomieszczeń (30 M / 3 dni); od 1 IV 1911 aneks do Bauordnung (piwnice: tylko mieszkanie portiera)	AB k. 171–172 (QA), k. 210
8 II 1911	Regierungspräsident ponownie odmawia całego poddasza; adresat „Ober-Telegraphen-Assistent”	AB k. 187
19 II 1911	List do burmistrza Woldmanna: „wbudowałem nawet dźwig, głównie dla górnych mieszkań”; w domu 6 zamożnych rodzin; „Hier soll doch das Deutschtum gepflegt…”	AB k. 189–191 (QA)
8–16 V 1911	Odbiór dźwigu: stowarzyszenie dozorowe przesyła Revisionsbuch (książkę rewizyjną) z atestami odbioru i egzaminu dźwigowego (Fahrstuhlführer); 11 V odbiór policyjny; książka doręczona 16 V	AB k. 179, k. 219 (QA)
29 IX – 24 X 1911	Spór wodociągowy: Schmidtke broni przyłącza 20 mm (ciśnienie „nawet na strychu nad III piętrem”); magistrat odstępuje	AB k. 165–166
9 I – 13 IV 1912	Sprawa piwnic: 3 mieszkania piwniczne „od samego początku” (portier Franz Rutkowski, wdowy Bagemihl i Frischmuth); 8 II Schmidtke: portier „stąd nadzoruje dźwig i ogrzewanie” (piwnica płd.); 21 III Rejencja: brak zgody na kolejne mieszkanie ”dla dozorcy windy (Aufzugwärter)”; 13 IV nadliczbowe mieszkanie opróżnione	AB k. 195, k. 198–204, k. 210–216 (QA)
30 V 1912	Dźwigi badane co ≤ 2 lata (§ 36 PV 28 IV 1908); badanie zapowiedziane na jesień 1912; ta sama notatka: piwnice „dawniej zajmowane przez portiera na mieszkanie” („dem Portier zu Wohnzwecken”; wcześniejszy odczyt „piekarz” błędny, poprawiony po ponownej kontroli skanu)	AB k. 180 (QA)
VI–IX 1912	Prasowaczka Anna Frohwerk w piwnicy: nakaz opróżnienia, odwołanie oddalone (§ 51 a), kara 10 M cofnięta 4 IX 1912; „Portiersleute Rutkowski” nadal na funkcji	AB k. 221–243 (QA)
1912	Wyciąg podatkowy: „dom mieszkalny z podwórzem i ogrodem przydomowym”, 9012 M	AG II k. 43,1 ⚠
1914/15–1917/18	Księgi adresowe: 17 → 13 → 26 lokatorów (I wojna światowa; wdowy, uczennice, służba — dom działa częściowo jak pensjonat HIPOTEZA)	Adr./1914(15), 1915(16), 1917(18)

6. Legalizacja poddasza, wojna, sprzedaż (1915–1919)

Data	Zdarzenie	Źródło
9 VII 1915	Aneks do Bauordnung (§ 56) — możliwość wyjątków	AB k. 245, k. 250 (QA)
17 VII 1915	Schmidtke: 4 mieszkania puste, strata 6500 M/rok; koszty rozbudowy poniósł „za radą zmarłego burmistrza dra Kollatha”	AB k. 245 (QA)
14–20 IX 1915	Magistrat prostuje: dom ma „nie dwie, lecz trzy kondygnacje i jedno w pełni zabudowane poddasze”; Regierungspräsident zezwala na zamieszkanie całego poddasza (Ausnahmegenehmigung)	AB k. 250, k. 253 (QA)
26 III – 30 VI 1919	Legalizacja mieszkania w suterenie (pokój + ciemnawa kuchnia; „Wohnungsmangel” — głód mieszkaniowy); wyjątek Rejencji na 5 lat (4 VI), Bauschein ważny do 1 VII 1924, opłata 5 M; przedłużane corocznie do 1932	AB k. 257–273 ⚠ odczyt (część)
IV–VI 1919	Przed sprzedażą: cesja hipoteki Berger na rentiera Adolfa Probsta + nowa 10 000 M; obciążenie 174 000 M	AG II k. 49,0–54,0
9 VI / 26 VI / 30 VI 1919	Sprzedaż kamienicy pannie Gertrud Baumann (Friedrichstraße 1) za 250 000 M (2000 zadatek + 74 000 gotówką, w tym 16 000 M jako Restkaufgeld/reszta ceny na hipotece + przejęcie 174 000 M); Auflassung (przewłaszczenie) 26 VI, wpis 30 VI; koszty sądowe 272,40 M	AG II k. 56,0–61; AB k. 255 (QA)
11 VII 1919	Gertrud pisze na papierze firmowym ojca: „Eugen Baumann, Danzig, Poggenpfuhl 24/25 — Baugeschäft für Kachelöfen u. Kochmaschinen” (zakład pieców kaflowych i kuchni)	AG II k. 62

7. Era Baumannów i Wolnego Miasta (1920–1943)

Data	Zdarzenie	Źródło	Pewność
22 IV 1920	Gertrud udziela ojcu Eugenowi Baumannowi pełnomocnictwa generalnego z klauzulą Insichgeschäft (czynności z samym sobą) — podstawa prawna zarządu ojca	AG II k. 80,0 (QA)
4–12 VIII 1920	Gertrud (25 l., panna) ustanawia prawo pierwokupu dla ojca (190 000 M); wniosek o ograniczenie obciążania oddalony (§ 137 BGB)	AG II k. 63,0–65
X–XI 1920	Dwie pożyczki ojca dla córki po 100 000 M (dz. III nr 23 i 25)	AG II k. 69,0, k. 113,0 ⚠
II – VII 1921	Restkaufgeld spłacone → Sparkasse der Stadt Zoppot (miejska kasa oszczędności); hipoteka 300 000 M Sparkasse (5 VII 1921) z klauzulą czynszową — dom w pełni wynajęty	AG II k. 77,0, k. 85,0
7 VII – 30 IX 1921	Eugen Baumann („rentier, właściciel i mieszkaniec Schulstraße 44”) stawia drewnianą szopę na opał (8 × 2,8 m) między domem a torem; „w suterenie musiałem oddać 3 pomieszczenia na mieszkania”; dom ma centralne ogrzewanie (drewno, torf)	AB k. 274–284 (QA); PL 20210115_048
1922 (AB)	Właścicielka „Baumann, G., Krankenschwester” (pielęgniarka); wśród 19 lokatorów Eugen Baumann, Georg Lippke (architekt), dr Paul Schadow, Walter Scheunemann	Adr./1922/IMG_20210125_105807.jpg
24 VIII 1922	Eugen Baumann mieszka już przy Schulstraße 44; hipoteka kaucyjna 500 000 M (inflacja)	AG II k. 120
1 IX – 16 X 1922	Projekt oficyny — parterowy „Bürogebäude nebst Lagerräume” (budynek biurowo-magazynowy firmy zduńskiej) 22,46 × 8,04 m wzdłuż tylnej granicy; zgoda sąsiadki Marii Skibowskiej (nr 42); Senat WMG dopuszcza przekroczenie ⅓ zabudowy; Bauschein nr 128, opłata 300 M; roboty ziemne 28 X, przerwa 27 XI 1922	AB k. 290–296 (QA); PL 20210115_044
16 X 1922	Obliczenie powierzchni: działka 1946,16 m², dom frontowy 20,50 × 31,54 = 646,57 m²	AB k. 291, k. 293 (QA)
21 XI 1922 / 2 I 1923	Intercyza (pełna rozdzielność) i ślub Gertrud Baumann z Alfredem Gedanzigiem, kupcem z Luckenwalde; świadek: ojciec Eugen (55 l.)	AG II k. 128,0 (QA); Gen.: Akt małżeństwa Gedanzig–Baumann,…
III – XI 1923	Hiperinflacja: 20 III wznowienie budowy oficyny; 25 V zaniżona wysokość magazynów (2,30 zamiast 2,50 m); 12 VII „nie wg zatwierdzonych rysunków” (bez piwnic, inne wymiary); 2 VIII wstrzymanie budowy; 15 VIII Nachtrag nr 128 za 30 000 M; 5 VII hipoteka 34 000 000 M (dodatek drożyźniany 750 %); XI 1923 budowa staje na 14 miesięcy	AB k. 298–320 (QA); AG II k. 122,0
27 XI – 2 XII 1924	Wykreślenie wszystkich hipotek markowych; pierwsza guldenowa: 30 000 G Sparkasse Danzig (kredyt Eugena); Gertrud w Berlinie-Steglitz; brat Kurt Baumann odbiera dokumenty	AG II k. 126,0–140 (129,0 QA)
16 I – 26 III 1925	Budowa oficyny wznowiona; stan surowy odebrany 26 III 1925; 18 III Baumann melduje uporządkowanie pomieszczeń strychowych domu frontowego (nakaz z 22 VI 1923 — dokumentu brak)	AB k. 321–325 (QA)
2 VII 1925 (uprawomocnienie 3 VII)	Rozwód Gedanzig–Baumann (Landgericht Berlin II / wpis USC Sopot 11 IX 1925); Gertrud zachowuje nazwisko Gedanzig; IX 1925 upadłość firmy „J. Reich & Gedanzig” w Luckenwalde PRAWDOPODOBNE (tożsamość wspólnika)	AG II k. 165,0; Gertrud Gedanzig (Baumann)/APG 2090,145(1).jpg; Reichsanzeiger
22–29 VIII 1925	Grundschuld (dług gruntowy) 60 000 G, 24 % rocznie — Sparkasse der Stadt Zoppot	AG II k. 145,0, k. 158,0
1926 (AB)	Właścicielka Gertrud Baumann (Steglitz); 23 lokatorów, m.in. Mieczysław Mistat (Landrat a. D. — starosta w st. spocz.), Stanisław Mroszczak (Eisenbahn-Assessor — asesor kolejowy), August Gniech (szewc), Georg Lippke	Adr./1926/page995…jpg
27 X 1926	Odbiór użytkowy oficyny (dwukondygnacyjna, murowana, papa; garaż na 2–3 samochody, mieszkania 309 m²); ulga podatkowa Senatu WMG od 28 X 1926 (uchwała 26 VII 1927, podpis prezydenta Senatu Heinricha Sahma); wniosek Gertrud Gedanzig (zam. Schulstraße 44) stwierdza: „Das Vorderwohnhaus ist im Jahre 1909/10 erbaut”	AB k. 326–338 (QA); AG II k. 154
11–15 X 1927	Pożyczka 12 000 G (10 %) od wdowy Mety Domsty (Gdańsk) — notariusz dr Richard Wannow	AG II k. 155–158,0
7 II – 4 IV 1928	Prawo mieszkania (Wohnungsrecht) dla matki Charlotte Baumann z d. Danschke w mieszkaniu na IV piętrze (= poddasze)	AG II k. 160–163,0 (QA)
23 I 1929	Wartość użytkowa budynku 10 787 M	AG II k. 164,0
1929 (AB)	~50 osób pod nr 44 (ze służbą), w tym Martha i Ruth Claaszen (wdowa i córka konsula USA), Johannes Broscheit (fermy lisów), Georg Lippke; osobny adres 44a (4 lokatorów, w tym Gniech)	wypis z biblioteki cyfrowej ⚠ OCR	PRAWDOPODOBNE
4 IX – 24 X 1929	Refinansowanie: kredyt 60 000 G (9 %) Landesversicherungsanstalt für Angestellte (krajowy zakład ubezpieczeń pracowników umysłowych) z klauzulą kursu funta; spłacone 60 000 G (24 %) i 12 000 G; w księdze sprostowanie na „geschiedene Frau Gertrud Gedanzig geb. Baumann”	AG II k. 165,0–174,0
1 I / 22 VII 1931	Koperty z Danii do „Frl. Ruth Claaszen, Schulstrasse 44”; ogłoszenia Broscheita (tel. 51463; pierwszy telefon w domu miał już John Holtz w 1912 — ☎ 192, C-180)	zdjecia-przedwojenne-ruth-claaszen-kamienica/; PBC 13930
4 VI 1933	Zmarł Wilhelm Lippke (firma „W. & G. Lippke”), krewny(?) lokatora Georga	GND 1276370210
20–24 III 1934	Dług gruntowy 5500 guldenów w złocie (7 %), Sparkasse Zoppot; Gertrud, Eugen i Charlotte mieszkają razem pod nr 44	AG II k. 176,0–182 (QA)
11 XI 1934	Gertrud kończy pismo „Mit deutschem Gruß” — pierwszy ślad frazeologii NS; adres jeszcze Schulstraße	AG II k. 185
XI 1934 – I 1935	Restrukturyzacja kredytu LVA: 9 % → 4 % + 1 % amortyzacji (rata z ~5400 na ~3000 G)	AG II k. 186,0–191,0
14 IX 1936	Druga renegocjacja (4,5 %/5 %); pierwsze poświadczenie „Mackensenallee 44”; klauzule: zakaz rozbiórki i zmiany zabudowy bez zgody wierzyciela, wgląd w umowy najmu	AG II k. 193–203
1936–1942 (EB)	Stały rdzeń lokatorów: Baumannowie, Martha Claaszen (Konsuls-Wwe), Georg Lippke (do 1937/38), dr Georg Voigt (Obergerichtsrat), Carlheinz Hundius (Allianz), Gniech (1939: Hausmeister — dozorca); 1938 ogłoszenie: „4½ pokoju z opalanym ogrodem zimowym, 150 G”	materiały projektu, materiały projektu; PBC 18015
15 II – 24 VI 1940	Po wcieleniu WMG do Rzeszy: LVA zlikwidowany, wierzytelność → Reichsversicherungsanstalt Berlin; 60 000 G → 42 000 RM	AG II k. 205–206,0
1940/41 (AB)	Gertrud Gedanzig właścicielką (rentierka), 24 lokatorów; sąsiednie nr 42 skonfiskowany „durch den Kommissar für den poln. Grundbesitz” (mienie polskie), nr 43/45 — mienie żydowskie, niezamieszkany; nr 44 nieobjęty konfiskatą	Adr./1940(41)/47506_…00100–00101.jpg
9 IV – X 1941	Nowa hipoteka 50 000 RM Sparkasse der Stadt Zoppot (4,5 % + 1 %), spłata Berlina; od jesieni 1941 jedyny wierzyciel; pismo Sparkasse z „Heil Hitler!”	AG II k. 214,0–228 (część ⚠ odczyt)
1942 (AB)	„Gedanzig Gertrud Rentiere E (Verw. Eugen Baumann Rentner)” — ojciec formalnym zarządcą; lokator Lißner, techn. Reichsbahn-Inspektor	Adr./1942/IMG_20210128_184821.jpg
17 VIII 1942 / 12 IV 1943	Dział spadku (Erbauseinandersetzung): współwłasność po ⅓ — Kurt Baumann (Töpfermeister — mistrz zduński, Beethovenstraße 17), Gertrud Gedanzig, Susanne Baumann; wykreślone prawo pierwokupu ojca → Eugen Baumann zmarł między 1941 a VIII 1942 PRAWDOPODOBNE; wpis 12 IV 1943	AG II k. 230 (QA)
24 V – 6 VIII 1943	Ostatnie dokumenty niemieckie w księdze (koszty, adnotacja na liście hipotecznym Sparkasse)	AG II k. 232–233,0 (QA)

8. Kolej i Skarb Państwa (1945–1967)

Data	Zdarzenie	Źródło	Pewność
1945	Rodziny polskie zamieszkują od 1945 (lokator, m. 20 w suterenie); 21 III 1945 w KL Stutthof umiera Mieczysław Mistat, lokator 1926/27 PRAWDOPODOBNE tożsamość	PL 20210115_062; IPN straty.pl	PRAWDOPODOBNE
22 V 1945	Jeden z lokatorów (m. 7, urzędnik DOKP) dzierżawi zgruzowaną parcelę nr 46 — ogród, 25 drzew owocowych, kapliczka	akta powojenne (APGoG 42,824) (QA)
8 III 1946	Dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich, art. 2 — przejście własności na Skarb Państwa ex lege (ujawnione w księdze dopiero 1967)	AG II k. 236,0, k. 238,0 (QA)
1945 – IV 1964	Kabina windy (drewniana wg relacji) stoi nieczynna w szybie: wg wspomnień co najmniej do 1957, wg dokumentu jeszcze 25 IV 1964 (unieruchomiona na parterze, zob. niżej); atrium zamknięte jako skład węgla (lata 50.); węgiel także w nieczynnej windzie (kabina czy maszynownia — nie wiadomo)	; PKP 1963–65: Orzeczenie rzeczoznawcy o dźwigu…	WSPOMNIENIE-ZBIEŻNE
1948	jeden z mieszkańców (Kościuszki 44) w zrzeszeniu gazowników	wypis z biblioteki cyfrowej
12 I – 6 II 1950	Wykazy PKP: posiadacz „Skarb Państwa — Polskie Koleje Państwowe”, pełnomocnik DOKP Gdańsk; 23 lokale (+ 44a), 10 gospodarstw kolejarskich; dozorca Augustyn Gniech (magiel) opłacany przez DOKP; budynek „3-piętrowy, skanalizowany, wodociąg, elektryczność, gaz”, garaż; 1928 m²	akta powojenne (APGoG 42,824) (część ⚠)
10–24 XI 1955	PKP Oddział Drogowy Gdańsk remontuje dach oficyny, powiększa okna (zgoda tylko od podwórza)	PL 20210115_066–_067
1955–1959	Ogłoszenia lokatorów: m. 24 już w 1955 (podział na ≥ 24 lokale przed 1955 PRAWDOPODOBNE)	materiały projektu
17 III 1958	Skarga jednego z lokatorów (m. 13) na przebudowę „hallu” przez PKP (odbiera światło i „centr. ogrz.”); chodziło o komin/atrium, nie o windę	PL 20210115_068 (QA)
V–X 1959	Spór o nadmetraż jednego z lokatorów (m. 20, suterena, bez łazienki); PKP Oddział Drogowy Gdynia; MRN: „budynek kolejowy”, administrator PKP	PL 20210115_061–_069
26 IX 1962	„Protokół Komisyjnego przeglądu budynku i urządzeń” komisji DOKP Gdańsk — przewiduje 20 000 zł na remont dźwigu; winda była więc w 1962 r. formalnie „urządzeniem budynku” do naprawy. Protokołu nie znamy, przywołuje go orzeczenie z 1964 r.	PKP 1963–65: Orzeczenie rzeczoznawcy o dźwigu… s. 3
30 III 1963	Zlecenie Zarządu Drogowego DOKP (pion utrzymania obiektów) nr D4c/23223/112/63 „w sprawie kapitalnego remontu budynku mieszkalnego w Sopocie przy ul. Kościuszki 44” — początek dokumentacji remontu kapitalnego (inwentaryzacja, kotłownia, orzeczenie o dźwigu = jedna umowa BPK 63-195)	PKP 1963–65: Orzeczenie rzeczoznawcy o dźwigu… s. 2; PKP 1963–65: Projekt zejścia do kotłowni w…	PRAWDOPODOBNE (wspólna dokumentacja)
XII 1963 – 1964	Inwentaryzacja pomiarowa (E. Wensław, St. Grucza) i projekt kotłowni CO Biura Projektów Kolejowych w Gdańsku (umowa 63-195, mgr inż. Cierniak, Jasiński): kotłownia węglowa w suterenie, komin przez atrium; w suterenie „050 MASZYN.” (maszynownia) i pusty pion szybu 114 × 280 cm; wejście północne przebudowane (podniesione schody, daszek)	materiały projektu (piwnice QA)
25 IV 1964	Orzeczenie rzeczoznawcy SIMP dr. inż. Zenona Głażewskiego „w sprawie celowości remontu dźwigu osobowego” (teczka BPK Gdańsk, inwestor DOKP) — pierwszy powojenny dokument opisujący windę: producent Burckhardt & Ziesler, Maschinenfabrik, Chemnitz (w orzeczeniu błędnie „Burekkart”), 300 kG / 4 osoby, napęd elektryczny, wciągarka bębnowa, maszynownia boczna obok podszybia, szyb w klatce schodowej ogrodzony siatką (drut 2 mm, oczko 26 mm, wys. 1950 mm), drzwi szybowe 945 × 2110 mm, kabina o pełnych ścianach z drzwiami rozsuwnymi na jednej linie; kabina unieruchomiona na parterze, w środku „składowisko rupieci”, drzwi szybu na kłódkę, podszybie używane jako piwnica. Wciągarka „do wyzłomowania” (brak silnika, zdemontowana tablica rozdzielcza). Dźwig nie spełniał przepisów z 1963 r., a jego remont byłby droższy niż nowy dźwig, stąd zalecenie zakupu nowego dźwigu (nigdy nie zrealizowane)	PKP 1963–65: Orzeczenie rzeczoznawcy o dźwigu… s. 1–4 (metryczka: PKP 1963–65: Orzeczenie rzeczoznawcy o dźwigu…, weryfikacja na skanie 23 IX 2026)	PRAWDOPODOBNE (identyfikacja firmy)
IV 1964 – 1968	Kabina i resztki wciągarki znikają z szybu (25 IV 1964 jeszcze na miejscu; „w 1968 windy już nie było”); najprostsze wyjaśnienie legendy „zabrana do renowacji i nie wróciła”: złomowanie w ramach remontu kapitalnego bez zakupu nowego dźwigu HIPOTEZA; wersja „przeniesiona do Bydgoszczy” mało prawdopodobna wobec stanu maszyny w 1964 r.	PKP 1963–65: Orzeczenie rzeczoznawcy o dźwigu…	WSPOMNIENIE (1968)
1 XII 1966 – 21 VII 1967	Geodezja i wpis Skarbu Państwa w księdze (21 VII 1967); wykreślenie 50 000 RM Sparkasse; Kurt Baumann jako dotychczasowy właściciel → Skarb Państwa; na szkicu „PKP” jako sąsiad od N	AG II k. 234,0–240 (236,0–238,0 QA)

9. PKP: inwentaryzacje i niezrealizowany remont (1968–2000)

Data	Zdarzenie	Źródło	Pewność
1968	Rozbudowa oficyny 44a (część z garażami i mieszkaniem nad nimi) — wg operatu 2000 (źródło wtórne)	Inw. 2000: Operat ORTECH: opis… s. 7	PRAWDOPODOBNE
IV 1988	Inwentaryzacja TSP „Wodnik” dla PKP Oddział Budynków Sopot: „drzwi do nieistniejącego obecnie dźwigu osobowego ażurowe, ozdobne”, „szyb windy zabezpieczony siatką stalową”; oryginalna stolarka, świetlik ze szkłem zbrojonym; błędna data „ok. 1933”	PKP 1988–89: Opis techniczny i opis stanu… (QA); HPSCANNER0148–0153.pdf
IV–VI 1989	Uzupełnienie inwentaryzacji i projekt techniczny RSP „Zwycięstwo” (Rudno) (Prorwicz, Więcławski, Grzyb) dla PKP: remont główny, adaptacja strychu na 6 mieszkań, 13 lukarn, wymiana stropów; szyb przekreślony, otwory do zamknięcia; kosztorys 22 251 r-g; uzgodnienie z konserwatorem; projektu nie zrealizowano; teczka 3/2 ze zwrotem „unieruchomiona winda” — do pozyskania	PKP 1988–89: Plan zagospodarowania działki z… ⚠ (część); ‘89 - inwentaryzacja 2-6/; jeden z mieszkańców 2026-08-29	WSPOMNIENIE
ok. 1988/89	Fotografie 4 elewacji przed planowanym remontem (magiel przy narożniku SW, wejście N „nieoryginalne”)	‘89 - skany zdjęć Kościuszki 44/
lata 90.	Dachówka wymieniona na betonową (wg orzeczenia 2020 — źródło wtórne)	dach projekt zatwierdzony/Dach.pdf s. 22, 46	PRAWDOPODOBNE
I–II 2000	Operat ORTECH dla PKP Zakładu Gospodarki Mieszkaniowej — przygotowanie prywatyzacji (uchwała Zarządu PKP 22/1999): 31 lokali w nr 44 (suterena 1–4, parter 5–10 … poddasze 26–28), 3 lokale + 2 garaże w 44a; grunt: Skarb Państwa, użytkownik wieczysty PP PKP; szyb 115 × 281 cm bez opisu; słowo „winda” nie pada	Inw. 2000: Operat ORTECH: opis… s. 1–41

11. Właściciele — tabela zbiorcza

Lata	Właściciel	Cena / podstawa	Źródło
1875–1885/86	Friedrich i Josephine Grzenkowscy	1950 M	AG I k. 2,0
19 XII 1885 – I 1887	Wilhelm i Barbara Frieder (kanc. „Trieder”), stolarz	Auflassung 19 XII 1885, 7500 M	AG I k. 41,0, k. 55,1 (weryfikacja na skanie)
I–V 1887	Eugen Rudolf Beckauer (malarz lub murarz — odczyt nierozstrzygnięty) z ż. Marie z d. de la Barre	9000 M	AG I k. 61,0
V–IX 1887	Friedrich Mielke	7619,60 M → licytacja	AG I k. 75,0
IX/XI 1887–1895	Alexander Aspolm († 16 X 1887) → wdowa Friederike z d. Apreck i córka Johanna Drabandt	przybicie 5800 M	AG I k. 86,0, k. 90,0
1895–1903	Lina Großmann	21 000 M	AG I k. 170,0
1903–1906	Max Herrmann, kupiec	29 500 M	AG I k. 181,0
1906–1919	August Schmidtke, Obertelegraphenassistent a. D. — budowniczy kamienicy	37 000 M	AG I k. 210,0
1919–1943	Gertrud Baumann, od 1923 Gedanzig (faktyczny zarząd: ojciec Eugen)	250 000 M	AG II k. 56,0
1943–1946	Kurt Baumann, Gertrud Gedanzig, Susanne Baumann (po ⅓)	dział spadku	AG II k. 230
1946 (ex lege) / wpis 1967	Skarb Państwa; zarząd/użytkowanie PKP (DOKP Gdańsk, Oddział Budynków Sopot, ZGM)	dekret 8 III 1946	AG II k. 236,0–238,0; PW
2000 →	PP PKP użytkownik wieczysty → sprzedaż lokali → wspólnota mieszkaniowa	uchwała 22/1999	Inw. 2000: Operat ORTECH: opis… s. 1–11, 31