Osoby i instytucje

1. Właściciele i inwestorzy

1.1 Max Herrmann — kupiec, właściciel działki 1903–1906, pierwszy niedoszły inwestor

• Kim był: kupiec (Kaufmann) w Sopocie; własny dom i sklep przy Seestraße 5 (1906: artykuły kąpielowe, bielizna, konfekcja), wcześniej „Kaufhaus Hohenzollern” Seestraße 54 (1898–1900); właściciel także Parkstraße 71; żona Hedwig z d. Baß (protokół sądu 1906, podpis) / „Ross” (akt notarialny — rozbieżność nierozstrzygnięta) (źródła: AG I k. 181,0, k. 210,1, k. 212,1; PBC AB Zoppot 1906) .
• Rola: kupił Blatt 295 (stary dom Schulstraße 19/44) 27 V 1903 za 29 500 M; 29 IX 1905 zapowiedział budowę „domu mieszkalnego” z kredytem 60 000 M Kreissparkasse Neustadt (powiatowej kasy oszczędności w Wejherowie); kredytu nie wykorzystał — 27 IV/29 IX 1906 sprzedał działkę Schmidtkemu za 37 000 M (zysk 7500 M w 3 lata) (źródła: AG I k. 183,0, k. 197, k. 208,0, k. 210,0) .
• Po 1906: „Max Herrmann, Rentier, Parkstr. 73” (AB 1909–1915/16) — tożsamość PRAWDOPODOBNE; ślad ginie po 1915/16; kwerendy grobowe i genealogiczne bez wyniku (materiały projektu § 1.1). Data zgonu nieznana.

1.2 August Schmidtke — budowniczy kamienicy, właściciel 1906–1919 ★

• Kim był: Ober-Telegraphen-Assistent a. D. (emerytowany starszy asystent telegraficzny); w 1897 czynny urzędnik telegrafu w Gdańsku (Holzgasse 29; Adreßbuch Danzig 1897, weryfikacja na skanie). Od ≤ 1906 w Sopocie, we własnym domu Charlottenstraße 9 (sąsiad Wolschona i Dunkela; telefon nr 30 w X 1914 — materiały projektu s. 250 ), gdzie mieszkał do końca; w kamienicy nigdy nie mieszkał (źródła: PBC AB Danzig 1897, AB Zoppot 1906; AB k. 192; Adr./1909(10)…1917(18)) . Żona Margarethe z d. Wentzel/Wenzel (współdłużniczka od 1910; odbierała pisma 1909–1911) (AG II k. 19,0, k. 77,0; AB k. 128, k. 173, k. 175) . Tytulatura w aktach waha się: Kaufmann (1908, 1910), Rentier (1909, 1911–12), Obertelegraphenassistent (1906, 1911, 1915); to jedna osoba, różnie tytułowana przez urzędników PRAWDOPODOBNE. W lipcu 1909 rzuty mają adnotację „für Zeichnung u. Bauleitung … Maurer- u. Zimmermeister” z podpisem odczytanym niepewnie jako „[A.] Schmidtke” (PL 20210115_042 ⚠). Wniosek, że miał uprawnienia rzemieślnicze i kierował budową, jest słaby HIPOTEZA: tę formułę w 1908 r. podpisał architekt (Wolschon), a w lipcu 1909 statykę podpisał mistrz A. G. Kirschner, więc podpis może być jego (§ 2.5; korekta 2026-10-09).
• Inwestor: kupił działkę w 1906 r. (37 000 M) i przez dwa lata walczył z magistratem o pozwolenie (projekt Dunkela 1906 z piekarnią odrzucony; zażalenia do Rejencji i Nadprezydenta). Kamienicę zbudował X 1909 – VIII 1910 wg projektu Wolschona z własnym Nachtragiem 1909 (winda, elewacje). Sfinansował ją hipotekami: 26 000 M (Guth 1906), 125 000 M (Bayerische Handelsbank 1910), 40 000 M (Berger 1910); szczegóły: materiały projektu § 3–5 . Deklarowana rentowność 4½–5 % (AB k. 143, k. 157–158). Wcześniej (1904) miał inną nieruchomość przy Schulstraße („9”, zapewne dawna 19), gdzie zmiana przepisów zmusiła go do obniżenia budynku (AB k. 190–191 ✓) .
• Charakter (z dokumentów, bez ocen): procesował się z urzędem i budował samowolnie. Poddasze wykończył mimo trzech odmów (1910–1911), piwnice zasiedlił „od samego początku”, odwoływał się do Rejencji czterokrotnie (1906, 1910, 1912 ×2), przegrał wszystkie sprawy poza wodociągową (1911) i legalizacją poddasza (1915) (AB k. 142–243, k. 245–253) . Retoryka narodowa: „Hier soll doch das Deutschtum gepflegt…” (AB k. 190). Służąca Selma Sylvester (1906, AB k. 54).
• Koniec: sprzedał kamienicę 9 VI 1919 Gertrud Baumann za 250 000 M; jako rentier (Charlottenstraße 9) był jeszcze wierzycielem 16 000 M do II 1921 (AG II k. 58,0, k. 77,0) . Ostatni wpis AB 1926/27; w 1929 „wdowa Auguste” → zgon 1927–1929 HIPOTEZA z luki w AB; syn(?) Willi, drogista; rodzina Schmidtke pod Mackensenallee 10 (1940–42) — krewni? HIPOTEZA (materiały projektu; Adr./1940(41), 1942). Grobu/aktu zgonu nie znaleziono.

1.3 Rodzina Baumann / Gedanzig — właściciele 1919–1946 ★

Eugen (Paul Max Eugen) Baumann (ur. ok. 1867/68 — 55 l. w 1923; zm. 1941–VIII 1942 PRAWDOPODOBNE) - Töpfermeister (mistrz zduński, 1895) → Ofenfabrikant (fabrykant pieców): firma „Eugen Baumann, Baugeschäft für Kachelöfen u. Kochmaschinen”, Gdańsk, Poggenpfuhl 24/25 (tel. 904), później Englischer Damm 29 (od 1925 prowadzona przez syna Kurta); Obermeister (starszy cechu) i przewodniczący Związku Pracodawców Rzemiosła Garncarskiego i Zduńskiego Niemiec — Prusy Zachodnie (Tischlergasse 51) (AG II k. 62, k. 141,0 ⚠; AB k. 308–309; PBC AB Danzig 1925) . Inwestor nieruchomościowy w Sopocie już w 1906 (Franziusstraße 10, Parkstraße 85; PBC AB Zoppot 1906) . Żona: Margarethe Charlotte z d. Ostertag (akt ur. córki 1895); w księdze wieczystej 1928 figuruje „Charlotte Baumann geb. Danschke” (prawo mieszkania na IV piętrze). Rozbieżności nazwiska panieńskiego nie rozstrzygnięto (druga żona? błąd?) [otwarte] (Gen.: Akt urodzenia Gertrud Margarethe…; AG II k. 161,0). - Rola w kamienicy: pełnomocnik generalny córki od 22 IV 1920 (klauzula Insichgeschäft), uprawniony z prawa pierwokupu (1920–1943), jednocześnie jej wierzyciel (2 × 100 000 M) i dłużnik osobisty kredytów zabezpieczanych na jej domu (34 mln M 1923, 30 000 G 1924). Inwestor i wykonawca („der Bauausführende”) szopy 1921 i oficyny 1922–26 (biuro i magazyn firmy zduńskiej → dom z garażem). Mieszkał pod nr 44 od VIII 1922 (z żoną od 1928); w 1942 formalny zarządca (Verwalter) nieruchomości (AG II k. 80,0, k. 120, k. 122,0, k. 132,0; AB k. 274, k. 294–338; PL 20210115_044–_048; Adr./1942) . Uwaga: pieców kaflowych w kamienicy nie było — CO od 1910. - W księdze wieczystej figuruje tytułem: „Rentier” (1921, 1924–28), „Ofenfabrikant” (1922–23, 1934). - Własne domy w Sopocie: w 1928 właściciel (E) kamienicy Bismarckstraße 25 („Baumann, Eug., Rent. E (Schulstraße 44.)”; spis alfabetyczny: „Baumann, Eugen, Eigent., Schulstr. 44”) — materiały projektu s. 113/70 ; w 1942 właściciel Brombergstraße 35 (EB 1942, OCR) PRAWDOPODOBNE. Czy to ta sama nieruchomość po przemianowaniu, czy dwie — do sprawdzenia w kwerendzie (Bismarckstraße ≠ Brombergstraße na planie 1924).

Gertrud Margarethe Gedanzig z d. Baumann (ur. 30 III 1895 Gdańsk; zm. po 1967) - Panna, pielęgniarka (Krankenschwester, AB 1922). Kupiła kamienicę 9 VI 1919 (250 000 M); formalnie była samodzielną właścicielką, faktycznie domem zarządzał ojciec. Intercyza 21 XI 1922 i ślub 2 I 1923 z Alfredem Gedanzigiem (USC Sopot 1/1923); rozwód 2/3 VII 1925 (Landgericht Berlin/Danzig — dwie wersje sądu w źródłach); nazwisko Gedanzig zachowała (Gen.: Akt urodzenia Gertrud Margarethe…, APG 2090,145; AG II k. 128,0, k. 165,0) . - Adresy: Friedrichstraße 1 (do 1922) → Schulstraße 44 (1922, 1927, 1932, 1934–45) → Luckenwalde (1923) → Berlin-Steglitz, Albrechtstraße 56 (1924–1927/29) → Danziger Straße 38 (1929–1931). Pod nr 44 mieszkała z przerwami, na stałe od ok. 1932 (AG II k. 124,0–132,0, k. 154, k. 164,1, k. 175, k. 181,0; PBC EB 1931) . - Kredyty: LVA 60 000 G (1929), restrukturyzacje 1934/36 prowadziła osobiście; „Mit deutschem Gruß” (XI 1934); od 1943 współwłaścicielka ⅓.

Alfred Ferdinand Gedanzig (ur. 1 III 1893 Gumbinnen, bliźniak; zm. ?) — kupiec z Luckenwalde, syn Paula Ferdinanda (Gerichtsschreiber Gumbinnen 1893/1907, potem Rechnungsrat w Oliwie) i Marii Amalie z d. Kostka; mąż Gertrud 1923–25; bez udziału w sprawach kamienicy (intercyza); upadłość firmy „J. Reich & Gedanzig”, Luckenwalde, otwarta 10 IX 1925, wykreślenie 28 VII 1926 (Reichsanzeiger; tożsamość wspólnika PRAWDOPODOBNE); potem ślad urwany. Siostra(?) Clara, Hilfsschullehrerin, Berlin-Köpenick (świadek ślubu). Richard Gedanzig (ur. 18 XII 1895, Königsberg) — więzień KL Stutthof nr 19441 (II 1943; skan Arolsen) — krewny? HIPOTEZA (Gen.: Akt urodzenia Alfreda Ferdinanda…; materiały projektu § 1.3).

Kurt Baumann — syn Eugena, Töpfermeister (mistrz zduński), od 1925 prowadzi firmę ojca w Gdańsku; mieszka w Sopocie (1924), Beethovenstraße 17 (1942 ⚠ odczyt QA); współwłaściciel ⅓ od 1943; w polskich aktach 1966–67 Kurt Baumann jako dotychczasowy właściciel (AG II k. 129,0, k. 230, k. 239,0; PBC AB Danzig 1925) . Susanne Baumann — córka Eugena, Angestellte (pracownica umysłowa), lokatorka nr 44 1926–1942, współwłaścicielka ⅓ od 1943 (Adr./1926, 1940(41), 1942; AG II k. 230) . Losy rodzeństwa po 1945 nieznane (Arolsen: 0).

1.4 Wcześniejsi właściciele działki (XIX w.) — skrót

Grzenkowscy (1875–1885; Friedrich — Zimmermeister/cieśla, w 1885 już „Arbeiter … Grzenkowitz alias Grzenkowski”; Josephine z d. Engler — niepiśmienna, podpisuje trzema krzyżykami 1876–86), Wilhelm Frieder (kanc. „Trieder”; w akcie 1885 Tischlermeister/stolarz — k. 41,0 QA, w aktach 1887 Zimmermeister/cieśla — k. 61,0, 62,1, 75,0; ż. Barbara z d. Grzenkowitz — córka? HIPOTEZA; właściciel 19 XII 1885 – I 1887, niewypłacalny: zaświadczenie o ubóstwie II 1886, proces o zaległą cenę IV 1886), Eugen Rudolph Beckauer (1887; zawód: malarz lub murarz. Odczyty kart 61,0, 62,1, 63,0, 75,0 dają „Maurer”, kontrola na skanie k. 75,0 zanotowana przy kartach 112–131 — „Maler”; odczyt kurrenty nierozstrzygnięty; ż. Marie z d. de la Barre), Mielke (mistrz młynarski, 1887, bankrut; sprawa karna LG Danzig 1888), Aspolmowie — Alexander (malarz/rentier, Gdańsk, Poggenpfuhl 85; wierzyciel Blatt 295 od 24 V 1882; † 16 X 1887; testament 18 IX 1864) i wdowa Friederike z d. Apreck (ur. 20 V 1830; właścicielka 1887–1895 z Nießbrauch, potem lokatorka przy Schulstraße „bei Müller Schickfuss”, 1905 Seestraße 37) oraz córka Johanna Draband(t) (ż. Reinholda, Baggermeister = mistrz pogłębiarski, Gdańsk), Lina Großmann (1895–1903; ojciec Julius, Obersteuerinspektor a. D., weryfikacja na skanie). Wierzyciele XIX w.: Ferdinand Kramm (Gutsbesitzer/Rentier, Sopot; 1800 + 1500 M, 1875–82), Erdmann Waage (rentier, Gdańsk, 1881–82), Alexander Lukowitz (cieśla, Sopot, 300 M 1881–82), Karl Höhnke (Feldwebel a. D., Nowy Port; 5100 M 1882–86), Adolph Maertens (rentier, Gdańsk, IX–X 1886), Conrad Goeldel (ur. 2 VI 1868, małoletni pod opieką matki Almy z d. Harnack; akta opiekuńcze AG Carthaus; 1886–89), Landwirthschaftlicher Darlehnskassen-Verein Zoppot (kaucja 750 M, 1883; rendant A. v. Lübtow), Friedrich Rochler (poborca podatkowy, Gdańsk, Schießstange 6; 3600 + 3000 M, 1889–95). Źródła: materiały projektu § 1, materiały projektu, ciekawostki C-204–C-218.

2. Projektanci i wykonawcy

2.1 Heinrich Dunkel (1877–1922) — architekt projektu niezrealizowanego 1906

• Architekt w Sopocie (Charlottenstraße 14, 1906; Schulstraße 16, 1903; Johannesstraße 4, tel. 7 — lata 1910–20); autor kompletu „Wohn- u. Geschäftshaus für Herrn Schmidtke, Schulstr. 44” z 21 V 1906 (rzuty, elewacje secesyjne, statyka na papierze firmowym „Heinrich Dunkel, Architekt, Zoppot”) i kierownik budowy wg wniosku z 21 V 1906; projekt nigdy niezatwierdzony (PL 20210115_001–_026, _051/_052.jpg, 20210115_070; AB k. 28, k. 47–49) . Podpis „H. Dunkel” potwierdzony przy weryfikacji na skanach _013, _052 (2026-08-29) — odczyt „Raschner” błędny; oprawione światłokopie jego arkuszy: materiały projektu .
• Wg opracowania (Muzeum Sopotu/NID 2023, źródło wtórne): 1877–1922, współpracownik Paula Puchmüllera (Zakład Balneologiczny 1903–04), wille przy dzisiejszych ul. Paderewskiego, Abrahama, Mickiewicza; zgon 1922 zgodny z luką AB 1922→1925 PRAWDOPODOBNE; wdowa Anna, synowie Robert i Hermann(?); córka Eva (1913–1945, zginęła na „Wilhelm Gustloff”; Gedanopedia) (materiały projektu, materiały projektu § 1.6).

2.2 Hermann Wolschon (ur. 16 VI 1862 Gdańsk; zm. po 1937) — architekt kamienicy zrealizowanej ★

• „Architekt & Baugewerksmeister” (architekt i mistrz budowlany): projektant i kierownik budowy („für Zeichnung u. Bauleitung”) zatwierdzonego projektu z 3 III 1908 (Blatt I–III, plan sytuacyjny, statyka dwuteowników, ogrodzenie i kurnik); w sprawę zaangażowany już we IX 1906 (grzywna 60 M za zniewagę Zarządu Policji); świadek obietnicy burmistrza Kollatha (1910, jako „Wolschau” — ta sama osoba PRAWDOPODOBNE) (PL 20210115_028, 20210115_049–_057, 20210115_073, k. 1; AB k. 66, k. 87, k. 157) .
• Życiorys z portretem (Danziger Bürgerbuch 1927, PBC 10475): rzemiosło budowlane + seminarium budowlane (nie politechnika); biuro i przedsiębiorstwo budowlane w Sopocie od 1902; ok. 90 większych budów w Sopocie do 1927; kierownik budowy 63 domów dla weteranów; od 1908 przewodniczący Hausbesitzerverein (związku właścicieli domów); od 1909 do 1927 przewodniczący rady miejskiej Sopotu (Stadtverordneten-Vorsteher; wybrany XI/XII 1909 — w miesiącach budowy kamienicy), przewodniczący partii Centrum, katolik („Concordia”) . Adresy: Charlottenstraße 12 (1906–17) → Frantziusstraße 31; Karlstraße 4 PRAWDOPODOBNE; 6–8 kamienic czynszowych, „Villa Hildegard”.
• Rodzina (GenWiki, tylko kopia z pamięci podręcznej wyszukiwarki; strony nie obejrzano): żona Anna Susanna Wilhelmina z d. Rieband, córka Hildegard (ur. 16 VIII 1895) HIPOTEZA; Johann (1865–1950) i Augustyn Wolschon (1870–1948, groby Sopot/Gdynia) — bracia? HIPOTEZA. Data zgonu nieznana (materiały projektu § 1.5;).

2.3 H. Thieme — architekt/inżynier, kierownik budowy 1909–10

Danzig-Langfuhr, Mirchauer Weg 1; kierownik budowy od 12 X 1909 (zgłoszenie rozpoczęcia budowy) i autor obliczeń statycznych: dźwigary (9 X 1909), dach świetlika (3 XI), żelazne schody kręcone (5 XI 1909) (AB k. 102–110, k. 120, k. 129–132; PL 20210115_030–_033, 20210115_043, 20210115_075) . Wolschon był projektantem (1908), Thieme odpowiadał za konstrukcję i realizację, Schmidtke był współkierownikiem budowy PRAWDOPODOBNE. Biografia Thiemego nieznana.

2.4 Richard Karstädt — Königl. Hofschlossermeister, Elbląg ★

• Ślusarz artystyczny: „Karstädt & Hopp, Kunstschlosserei” (kraty i ślusarka budowlana, Elbląg 1900–06), sam „Schlossermeister, Pott-Cowle-Straße 16” (1906), „Königlicher Hof-Schlossermeister” (królewski nadworny mistrz ślusarski) od 1910, tel. 159; 1912/13 darował modele Politechnice Gdańskiej, 1913 Vertrauensmann (mąż zaufania) Nordöstliche Eisen- und Stahl-Berufsgenossenschaft (Druki: Księgi adresowe i telefoniczne…; Reichsanzeiger 1913) PRAWDOPODOBNE.
• W kamienicy: wykonawca żelaznych schodów kręconych (Wendeltreppe) w atrium i stalowego dachu świetlika (podpisy 2 i 5 XI 1909) oraz krat szybu windy (wg odlewanej tabliczki „R. Karstädt / ELBING” na kracie) (PL 20210115_033, 20210115_043, 20210115_075; 2026-zdjecia/zdjecia_po/) . Ślusarz, nie producent dźwigu (producent dźwigu wg napisów odczytanych w 1964: Burckhardt & Ziesler, Chemnitz — PKP 1963–65: Orzeczenie rzeczoznawcy o dźwigu…). Daty życia nieznane (do sprawdzenia w Bibliotece Elbląskiej).

2.5 Adolf (A. G.) Kirschner — „Architekt & Baugewerksmeister”

• Kim był (księgi adresowe, OCR archive.org; korekta 2026-10-09): „Kirschner, A. G. (Adolf), Baugewerksmeister, E” — mistrz budowlany i właściciel domu przy Zoppoter Chaussee 28/29 w Oliwie (części oliwskie ksiąg 1899–1903; 1899: „Baugewerksmstr., i. F. A. G. Kirschner” — prowadził firmę pod tą nazwą, Bahnhofstraße 3) (materiały projektu l. 21686, l. 20126, l. 12229) . W Sopocie 1909/10: „Kirschner, Adolf, Techniker”, Schulstraße 44 — jedyny Kirschner w tym l. 3445, 15955; skan Adr.: Wpis domu Schulstraße 44 —… — wcześniejszy odczyt „Zeichner” był błędny) . 1912–1917/18: „Kirschner, Adolf, Baugewerksmeister”, Seestraße 51/55, z nim August Kirschner, „Kriegsveteran”, i Therese, pośredniczka l. 5285; l. 6906; l. 7856) ; 1922 tylko „A., Veteran” i Therese (do 1926/27 przy Seestr. 55).
• W kamienicy: wytyczył działkę w terenie 3 VIII 1906 (Feldbuch) i sporządził plan sytuacyjny 1:250 kompletu zmian 1909 (adnotacja 30 VII 1909, „Geprüft 31 VIII 1909” — weryfikacja na skanie), podpis „Kirschner, Architekt & Baugewerksmeister”; dom 20,50 × 31,57 m = wymiary zrealizowane (PL 20210115_027) . Statykę ścian świetlika 23 VII 1909 podpisał „A. G. Kirschner, Zimmermeister[?]” (AB k. 112, tytuł niepewny) — inicjały zgodne z „A. G. (Adolf) Kirschner” ksiąg PRAWDOPODOBNE. Mieszkał w 1909/10 pod adresem budowy (jeszcze w starym domu, rozebranym X 1909) PRAWDOPODOBNE. Plan, statyka i lokator to jedna osoba: oliwski, potem sopocki mistrz budowlany Adolf Kirschner PRAWDOPODOBNE. Możliwe, że narysował też rzuty zamienne 1909 („für Zeichnung u. Bauleitung”, podpis odczytany niepewnie jako Schmidtke, PL/_042 ⚠) HIPOTEZA; podpis do sprawdzenia na skanie (notatki 2026-10-09).
• Inne realizacje: nieznane. W naszych źródłach i w wyszukiwaniu sieciowym (2026-10-09) brak budów przypisanych Kirschnerowi; tropy: akta budowlane Oliwy i Sopotu 1899–1918 (APG), katalog wystawy o budowniczych Sopotu (red. M. Buchholz-Todoroska, 2004 — źródło wtórne), Wirtschaftsführer 1925.

2.6 Pozostali wykonawcy

• A. Karaschinski — Bauunternehmer (przedsiębiorca budowlany), Danzig-Schidlitz, Neue Sorge 14; roboty od X 1909; kara 20 M za więźbę >60° (AB k. 120, k. 126–128) .
• Lehnert & Bastian, Technisches Büro, Danzig-Langfuhr, Hauptstraße 131/181 — instalacje wod-kan-gaz 1910; ich rzuty to pierwszy zapis szybu windy (AB k. 178; PL 20210115_007–_012) .
• Westpreußischer Verein zur Überwachung von Dampfkesseln (Gdańsk, Am Olivaer Tor 1; statut 1880) — dozór techniczny dźwigu: badanie części maszynowej 1910, odbiór i Revisionsbuch 8 V 1911, egzamin dźwigowego (AB k. 177, k. 179; PBC 50172) .
• Lenz — urzędnik wodociągów miejskich w sporze o przyłącze 1910 (AB k. 161–166) .
• Projektanci i rzemieślnicy PRL/III RP: E. Wensław, St. Grucza (inwentaryzacja 1963), K. Cierniak, A. Jasiński (BPK, kotłownia 1964), A. Konopińska, A. Dąbrowska, M. Traeger-Rajczyk (Wodnik 1988), J. Prorwicz, J. W. Więcławski, J. Grzyb, J. Petrykowski (RSP Rudno 1989), R. Gładczak, T. Grzywacz, A. Kalinowska, R. Kolka (ORTECH 2000) (materiały projektu § B; materiały projektu).

2.7 Burckhardt & Ziesler, Chemnitz — producent dźwigu; dr inż. Zenon Głażewski — rzeczoznawca 1964

• Producent windy znany wyłącznie z orzeczenia z 25 IV 1964: „Na podstawie istniejących napisów stwierdzono: … Producent: Burekkart & Ziesler Maschinen Fabrik – Chemnitz” — czyli Maschinenfabrik Burckhardt & Ziesler z Chemnitz (pierwszy człon przekręcił piszący orzeczenie; wspólnik „Ziesler” i miasto są jednoznaczne) PRAWDOPODOBNE (identyfikacja (PKP 1963–65: Orzeczenie rzeczoznawcy o dźwigu… s. 2). Wg informacji z sieci (23 IX 2026, źródło wtórne, bez weryfikacji archiwalnej): fabrykę maszyn założyli w 1865 r. inżynierowie Hermann August Burckhardt i Ernst Paul Ziesler; wyposażała m.in. browary, zbudowała paternoster w Nowym Ratuszu w Chemnitz PRAWDOPODOBNE. Podział ról w kamienicy: Burckhardt & Ziesler — maszyna i kabina; Karstädt — kraty, drzwi szybowe i oprawa (tabliczka in situ) PRAWDOPODOBNE. Wcześniejsze tropy (Carl Flohr Berlin, firmy gdańskie, Stigler) — negatywne (materiały projektu). Akta firmy: osobnego zespołu w archiwach saksońskich wstępnie nie znaleziono; mail do Staatsarchiv Chemnitz w pakiecie z 23 IX 2026.
• Dr inż. Zenon Głażewski — rzeczoznawca SIMP (Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Mechaników Polskich), autor orzeczenia „w sprawie celowości remontu dźwigu osobowego” z 25 IV 1964 dla Biura Projektów Kolejowych w Gdańsku (umowa 63-195, inwestor DOKP Gdańsk, zlecenie Zarządu Drogowego z 30 III 1963). Uznał wciągarkę za nadającą się „do wyzłomowania” (brak silnika) i zalecił zakup nowego dźwigu zamiast remontu (PKP 1963–65: Orzeczenie rzeczoznawcy o dźwigu… s. 2–4) . Biografia nieznana (niski priorytet).

---

3. Urzędnicy i instytucje

---

4. Lokatorzy i personel — postaci wyróżniające się

(Pełne listy roczników 1906–1942 i 1949/50: opracowanie projektu; tabele materiały projektu.)

4.1 Personel domu

• Franz Rutkowski i żona („Portiersleute”) — portier 1912, mieszkanie w piwnicy południowej, „stąd nadzoruje dźwig i ogrzewanie”; eksmitowany z nadliczbowego pomieszczenia IV 1912, nadal portier VIII 1912 (AB k. 195, k. 202, k. 238) . Pruski przepis o dźwigach z 28 IV 1908 (§ 32) rozróżniał dwie role: egzaminowanego Fahrstuhlführera (windziarza jadącego w kabinie; egzamin potwierdzony w książce rewizyjnej V 1911) i Aufzugwärtera (dozorcę maszynowni „stale obecnego lub łatwo osiągalnego”). Decyzja z 21 III 1912 odmawia mieszkania „dla dozorcy windy”. Akta nie mówią, czy obie role pełnił Rutkowski, czy był osobny windziarz [otwarte] (materiały projektu).
• Anna Frohwerk — prasowaczka (Plätterin), najemczyni piwnicy 1912; jej własnoręczne odwołanie skutkowało cofnięciem kary (AB k. 238, k. 242) . Wdowy Bagemihl i Frischmuth — mieszkanki piwnic 1912 (AB k. 202).
• August(yn) Gniech (ur. 1891) — szewc pod 44a (1929) i 44 (1926–1936), Hausmeister (dozorca) 1939, rentier 1942; po wojnie „opiekun domu” opłacany przez DOKP Gdańsk, właściciel magla (osobny budynek przy narożniku SW), lok. 18 (suterena), z żoną i córką (Adr./1926, 1942; PBC EB 1939; akta powojenne (APGoG 42,824) ⚠). Ciągłość 1926→1950 PRAWDOPODOBNE; jedyny znany mieszkaniec domu i przed wojną, i w czasach PKP.

4.2 Lokatorzy przedwojenni

• Wanda von Swieykowski i matka Mathilde z d. Preiß (siostry-diakonisy Elise, Sophie, Elsbeth) — mieszkanki starego domu (1902–1906), współwierzycielki hipoteki 1902–1905 (AG I k. 190,0, k. 205,0; AB Zoppot 1906); w 1935 Wanda pod Schulstraße 26 .
• Georg Lippke — Architekt B.D.A., lokator 1922–1937/38 (16 lat); firma „W. & G. Lippke” (od 1896/98) — Wilhelm (1 V 1869 Kłajpeda – 4 VI 1933 Sopot; >100 realizacji, radny; GND 1276370210) — brat? syn? [otwarte]; Georg znika po 1937/38 (Adr./1922, 1926; materiały projektu) .
• Theodor Kulm, „Altsitzer” (dożywotnik) — lokator starego domu nr 44 w AB 1906 .
• dr Paul Schadow (dr phil. → „Schriftsteller” → „Rentner”) — pod nr 44 co najmniej 1914/15–1936/37, najdłużej z lokatorów przedwojennych; Walter Scheunemann (Landesrat → Senatsrat → Staatsrat WMG) — 1915–1926/27; dr Johannes Petruschky/Petruschke, „Hochschul-Professor, Arzt” (profesor, lekarz; ☎ 354) — 1914/15–1917/18; Felix Rekowski, architekt i. R. — 1936/37 obok Georga Lippke (OCR ⚠) (Adr.) ; biografie nieustalone.
• Mieczysław Mistat (ur. 19 IV 1872 – zm. 21 III 1945 KL Stutthof) — „Landrat a. D.” (starosta w st. spocz.), prawnik, publicysta, dyrygent chóru „Lutnia” („konsul Mistat” z nr 44 proszony na dyrygenta — Echo Gdańskie 19 I 1926; tożsamość HIPOTEZA); lokator 1926/27; syn Leopold Mirosław (1895–17 IX 1939, por. rez. marynarki, poległ pod Babimi Dołami); Arolsen Kriegskartei z Marie z d. Stebelski (Adr./1926; IPN straty.pl; Arolsen) [rekordy potwierdzone; tożsamość PRAWDOPODOBNE].
• Stanisław Mroszczak — Eisenbahn-Assessor (asesor kolejowy), 1926 — pierwszy kolejarz w domu (Adr./1926) ; Lißner — techn. Reichsbahn-Inspektor, 1942 (EB 1942 OCR) PRAWDOPODOBNE.
• Martha Claaszen z d. Steinmeyer („Konsuls-Wwe”) — wdowa po Erneście Auguście Claaszenie (30 XII 1853 – 22 XI 1924; kupiec, honorowy agent konsularny USA 1902/05–1916, willa Ernststraße 8 = dziś Muzeum Sopotu; wg Cylwika 2022, źródło wtórne); lokatorka 1929–1942 (tel. 511 80); w 1936/37 wpisana jako właścicielka (E) domu Ernststraße 3 („Claaszen, Martha, Ww. E (Schulstraße 44.)” — materiały projektu s. 92 ; w 1942 już tylko „Verw.” tego domu wg OCR); konsul miał w X 1914 telefon 180 pod Ernststraße 8 (spis abonentów 1914); córka Ruth Asta (adresatka kopert z Danii 1931 pod nr 44; później Ruth Koch, „Wwe” pod nr 44 w 1939 PRAWDOPODOBNE; darczyni Muzeum Sopotu; wg Wikipedii ∞ 1934 Harald Koch, konsul duński) (PBC AB 1929, EB 1931–1942; zdjecia-przedwojenne-ruth-claaszen-kamienica/; materiały projektu). Portret na tle witrażu loggii z ok. 1930 r. to najstarsze ujęcie detalu kamienicy PRAWDOPODOBNE.
• Johannes Broscheit — „Vereinigte Lehrfarmen für Edelpelztierzucht” (fermy zwierząt futerkowych, Freudental), biuro pod nr 44 1928–31, tel. 51463 (PBC 13930) . Marta Majchrzakówna — pianistka, lekcje „Schulstrasse 44, parter” (1925) . Carlheinz Hundius — Bezirksdirektor Allianz (1934–42). dr Georg Voigt — Obergerichtsrat (1933–42). Dopiski ołówkiem na rzucie 1909: „Thugut”, „Gehrung”, „Schilling”, „Hartmann früher Darowski” (PL _036 ⚠) HIPOTEZA.

5. Relacje i powiązania (mapa)

• Sąsiedztwo Charlottenstraße 1906: Schmidtke (nr 9), Wolschon (12) i Dunkel (14), czyli inwestor i obaj architekci, mieszkali przy jednej ulicy; Wolschon zaangażował się w spór Schmidtkego już 1906, projekt dostał 1908 .
• Puchmüller ↔ Dunkel: koledzy (Zakład Balneologiczny 1903–04, wg NID) — Puchmüller jako Stadtbaumeister zatwierdzał projekt Wolschona, nie Dunkela [wtórne].
• Schmidtke ↔ Thieme ↔ Karstädt: statykę schodów i świetlika podpisali (2–5 XI 1909) inwestor, projektant konstrukcji i wykonawca ślusarki; Karstädt dostarczył też kraty szybu .
• Skibowski: dr Franz — notariusz hipotek Schmidtkego (1910, 1912) i sąsiad z nr 42 (od N); żona Maria zgadza się na oficynę Baumanna przy granicy (1922) .
• Baumannowie: ojciec Eugen = pełnomocnik, wierzyciel, inwestor oficyny, zarządca; córka Gertrud = formalna właścicielka; matka Charlotte = prawo mieszkania (IV p.); brat Kurt = firma zduńska, współwłaściciel 1943; siostra Susanne = lokatorka, współwłaścicielka . Mąż Alfred Gedanzig — poza kamienicą (intercyza) .
• Kolej przed PKP: Mroszczak (asesor kolejowy 1926), Beister (Eisenbahn-Kommissar 1926, lokator 1950), Lißner (Reichsbahn 1942); kolejarze mieszkali w domu, blisko dworca, już przed przejęciem go przez PKP PRAWDOPODOBNE.
• Gniech: jedyna osoba w domu przed 1945 i po (szewc → dozorca → „opiekun domu” DOKP) PRAWDOPODOBNE.
• Claaszen ↔ Muzeum Sopotu: wdowa po konsulu mieszkała pod nr 44 13 lat; spuścizna Ruth Koch w Muzeum Sopotu może zawierać zdjęcia wnętrz.

---